Ποια είναι η απάντηση σε ένα τέτοιο ερώτημα; Γνωρίζουμε στ’ αλήθεια τι είναι η λέξη τιμωρία; Κι όμως την χρησιμοποιούμε καθημερινά αυτή τη λέξη. Ωστόσο όλοι οι όροι που χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν συμπεριφορές τείνουν να είναι ασαφείς καθώς κάθε συμπεριφορά είναι μοναδική, ανάλογα με το χωροχρονικό πλαίσιο και τον εκτελεστή της.

Οποιαδήποτε µορφή απειλής, τοποθέτηση σε άλλο χώρο να σκεφτεί µόνο του, ταπείνωσης ή στέρησης αποτελεί μορφή τιμωρίας και ψυχολογικής βίας. Υπήρχε η πεποίθηση ότι τα παιδιά µαθαίνουν µέσω της τιμωρίας και ότι έτσι θα τα κάνουμε καλύτερους ανθρώπους. Ότι δηλαδή “αν στερηθούν θα εκτιμήσουν”. Έρευνες έχουν αποδείξει (Dr. Siegel) ότι τα παιδιά αναπτύσσονται καλύτερα όταν βιώνουν λιγότερο στρες και όταν το νευρικό τους σύστημα είναι σε ηρεμία.

Τι είναι η τιμωρία;

Σε αντίθετη περίπτωση το σώμα τους γεμίζει κορτιζόλη και αδρεναλίνη και µαθαίνει να βρίσκεται σε αυτή την κατάσταση συνεχώς. Αυτό τα ακολουθεί για όλη τους τη ζωή.

Γιατί καταφεύγουμε στην τιμωρία;

Η πιο συνηθισμένη απάντηση είναι ότι έτσι νιώθουμε αποτελεσματικοί. Νομίζουμε ότι ο έλεγχος και η εξουσία µας κάνουν αποτελεσματικούς και σίγουρα είναι µία συλλογική πεποίθηση της κοινωνίας µας.

Είναι όμως αλήθεια αυτό;

Αλήθειες και μύθοι για την τιμωρία

Τι είναι η τιμωρία;

 Αν ήταν τότε:

Η τιμωρία θα ήταν αποτελεσματική.

Λάθος: Την επόμενη ημέρα το παιδί δεν το ακολουθεί ή καταφεύγει σε ψέματα και σκέφτεται τι να πει για να κάνει αυτό που θέλει.

Τι κάνω: Εξηγώ στο παιδί ΓΙΑΤΙ και ΤΙ ακριβώς περιμένω. Του δείχνουμε το όφελος για το ίδιο και τους ανθρώπους γύρω του.

  • Η τιμωρία μαθαίνει.

Μύθος: Έχει πλέον αποδειχθεί ότι σε κατάσταση άγχους δεν μαθαίνουν οι άνθρωποι γιατί δεν επικοινωνούν σωστά. Η καλύτερη προϋπόθεση για µάθηση και ευημερία είναι η ηρεμία. Αυτό που πραγματικά µαθαίνει το παιδί είναι να φέρεται επιθετικά µε βία και φωνές όταν θέλει να πετύχει κάτι.

  • Η τιμωρία έχει ημερομηνία λήξης.

Αλήθεια: Όταν μεγαλώσουν και δυναμώσουν π.χ. στην περίοδο εφηβείας θα µας κλείσουν την πόρτα απότομα και θα φύγουν γιατί έτσι τους µάθαµε.

  • Επηρεάζει αρνητικά τον δεσμό μας με το παιδί.

Αλήθεια: Το παιδί δεν θα µας εμπιστευτεί να µας µιλήσει, γιατί θα φοβάται την αντίδρασή µας. Το θέμα δεν είναι να µας φοβάται, αλλά να κατανοεί γιατί πρέπει να κάνει κάτι. Είναι σημαντικό το παιδί να αισθάνεται ότι μπορεί να µας μιλήσει για τα πάντα, ότι είμαστε το ασφαλές λιμάνι του.

  • Επηρεάζει την εξέλιξή τους

Αλήθεια: Η τιμωρία καταστρέφει τον ασφαλή συναισθηματικό δεσμό.

Γιατί είναι σημαντικό να έχω ασφαλή συναισθηματικό δεσμό;

Έρευνες έχουν αποδείξει ότι τα παιδιά που βιώνουν ασφαλή συναισθηματικό δεσμό µε έναν τουλάχιστον γονέα ή φροντιστή:

  • Είναι πιο χαρούμενα.
  • Ζουν περισσότερο.
  • Βρίσκουν µόνα τους λύσεις.
  • Έχουν καλύτερες επιδόσεις στο σχολείο.
  • Ακολουθούν καλύτερα τους κανόνες.
  • Είναι πιο ανεξάρτητα.
  • Απολαμβάνουν µία ουσιαστική σχέση αγάπης, ειλικρίνειας, σεβασμού και εμπιστοσύνης µε τους γονείς τους.
  • Επιλέγουν κατάλληλες παρέες.
Τι είναι η τιμωρία;

Πώς βάζω υγιή όρια χωρίς τιμωρία;

Όταν όλα είναι καλά είναι πολύ εύκολο να µιλάµε ήρεμα. Το θέμα είναι τι γίνεται όταν βρισκόμαστε υπό πίεση, άγχος ή εκνευρισμό. Σε κάθε περίπτωση, είναι σημαντικό να θυμάσαι ότι όταν µιλάς και αντιδράς ήρεμα στο παιδί σου τότε πολλαπλασιάζονται οι πιθανότητες επιτυχίας.

Όταν φωνάζουμε ή αντιδράμε απότομα τα παιδιά µας σηκώνουν τείχη και δεν ακούνε τίποτα από αυτά που λέμε. Για αυτό κάθε φορά που πας να µιλήσεις έντονα πάρε 3 βαθιές αναπνοές και θυμήσου τον τελικό σου στόχο.

Επικοινωνώ χαμηλώνοντας στο ίδιο ύψος με το παιδί.

Είναι σημαντικό όταν µιλάµε στα παιδιά να βρισκόμαστε στο ύψος των µατιών τους.

Όταν τα κοιτάμε από ψηλά τότε δημιουργούμε σχέσεις εξουσίας και επιβολής που σίγουρα δεν µας βοηθάνε στη θετική διαπαιδαγώγηση των παιδιών µας.

Χαμηλώνοντας στο ύψος τους, θέτουμε τις καλύτερες προϋποθέσεις για επικοινωνία µαζί τους. Λέω τι θα ήθελα, αλλά δεν απαιτώ να το πάρω εκείνη τη στιγμή.

Έχω εμπιστοσύνη στη διαδικασία.

Έχω εμπιστοσύνη στη διαδικασία και δεν περιμένω να δω αποτελέσματα στο επόμενο λεπτό. Εμπιστεύομαι ότι θα δω αποτελέσματα που θα διαρκούν µία ζωή αντί για απλά στιγμές. Παραμένω πιστός όμως σε αυτά που κάνω και δεν απογοητεύομαι.

Οι φυσικές και λογικές συνέπειες στην τιμωρία.

Φυσικές συνέπειες είναι όταν μαθαίνουν τα παιδιά από µόνα τους, λαμβάνοντας τις συνέπειες των πράξεων τους. Π.χ. Δεν διαβάζουν για το σχολείο, αντιμετωπίζουν τη δασκάλα την επόμενη ημέρα.

Με αυτό τον τρόπο γίνονται υπεύθυνα και κατανοούν γιατί πρέπει να κάνουν κάτι.

Λογικές συνέπειες: Είναι αυτά που θέτουμε εμείς ως γονείς. Οι κανόνες και τα όρια στο σπίτι. Δεν ξεχνάμε να χρησιμοποιούμε σωστές εκφράσεις για να επικοινωνήσουμε μηνύματα στο παιδί. Δεν λέμε π.χ. “Αν….θα ….” γιατί αυτό δημιουργεί αγάπη µε όρους.

Εναλλακτικά λέμε: «Όταν ……θα ……» βάζοντας τον κανόνα.

Τι είναι η τιμωρία;

Προσοχή: Η συνέπεια θα πρέπει να είναι πάντα σχετική µε την πρώτη πρόταση.

Ένα λάθος που κάνουμε όταν βάζουμε τιμωρία είναι ότι οι συνέπειες δεν είναι σχετικές µε αυτό που λέμε και επίσης δεν εννοούμε αυτά που λέμε. Δηλαδή δεν τα ακολουθούμε στην πράξη,οπότε τα παιδιά δεν µας πιστεύουν.

Σε κάθε περίπτωση όμως δεν θέλουμε τα παιδιά να µας φοβούνται γιατί τότε χάνουμε την επικοινωνία µαζί τους.

Πρόγραμμα που το έχουμε σχεδιάσει μαζί.

Συμφωνώ σε ένα πρόγραµµα µε το παιδί το οποίο το έχουμε σχεδιάσει µαζί. Έτσι νιώθει ότι το υπολογίζω και σίγουρα είναι πιο αποτελεσματικό να το ακολουθήσει κάποιος όταν έχει συµµετάσχει στη διαμόρφωση του παρά όταν του επιβάλλεται. Με αυτόν τον τρόπο του δείχνουμε ότι το υπολογίζουμε και του φερόμαστε ισότιμα βάζοντας παράλληλα τα όρια και τους κανόνες.

Εστιάζω στα θετικά.

Εστιάζω σε αυτό που θέλω και όχι σε αυτά που δεν θέλω. Τα παιδιά θα ανταποκριθούν σε αυτά που περιμένουμε από αυτά. Αν λοιπόν του τονίζεις συνέχεια τα αρνητικά, αυτή τη συμπεριφορά θα λάβεις. Αν αντίθετα του τονίζεις τα θετικά και τι θα ήθελες από αυτό τότε έχεις πολλαπλάσιες πιθανότητες να το πετύχεις.

Είναι σαν το παράδειγμα µε την πρίζα. Αν πούμε µην πιάσεις την πρίζα το παιδί ακούει πιάσε την πρίζα, όπως ακριβώς και όταν αναζητάμε κάτι στο google. Αν βάλεις «όχι κόκκινο αμάξι» θα σου βγάλει όλα τα κόκκινα αμάξια.

Εστιάζω σε πράξεις και όχι σε χαρακτηρισμούς.

Τι είναι η τιμωρία;

Οι ταμπέλες, είτε θετικές είτε αρνητικές, έχουν αρνητικές επιπτώσεις στα παιδιά µας. Αυτό γίνεται γιατί στην παιδική ηλικία δημιουργούν την ταυτότητά τους και την πραγματικότητά τους. Αν λοιπόν τους λέμε είσαι τεμπέλης, είσαι αργός, είσαι…. αυτό πιστεύουν ότι είναι και είναι δύσκολο να τις αλλάξουν, να τις βγάλουν από πάνω τους.

Αν πάλι τους λέμε είσαι έξυπνος, είσαι όμορφος κ.α.… τους δημιουργούμε άγχος µην χάσουν αυτό που τους έχουμε προσδώσει.

Τι κάνω λοιπόν: Εστιάζω σε πράξεις.

Λέμε: “Τι ωραία που έκανες τη ζωγραφιά. Τι σκεφτόσουν;” ή “Τι όμορφα ρούχα που διάλεξες”.

Δίνω επιλογές

Ένα από τα πιο σημαντικά πράγματα που καλό είναι να µάθουμέ στα παιδιά µας είναι ότι στη ζωή τους πάντα έχουν επιλογές!

Αυτό το άρθρο αποτελεί απόσπασμα από το e-Book “Από την τιμωρία στα υγιή όρια

Γίνε μέλος στο Project Parenting και διάβασε στο e-book για τα υγιή όρια!

1. «Γονέας – Ηγέτης» , Λιάνα Λεκανίδη Εκδόσεις iwrite

2. Ηµερολόγιο για γονείς, Λιάνα Λεκανίδη – Ελένη Αχιλλεοπούλου Εκδόσεις Printing Solutions

3. «Δεν υπάρχουν τέλειοι γονείς», Izabelle Filliozat , Εκδόσεις Ενάλιον

4. «τα δοκίµασα όλα» , Izabelle Filliozat , Εκδόσεις Ενάλιον

5. «δεν έχουν χαθεί όλα», Izabelle Filliozat , Εκδόσεις Ενάλιον

6. «Στην καρδιά των συναισθηµάτων του παιδιού», Izabelle Filliozat , Εκδόσεις Ενάλιον

7. «Το βιβλίο που θα ήθελες να είχαν διαβάσει οι γονείς σου», Philippa Perry, Εκδόσεις Διόπτρα

8. «Τα µυστικά του αποτελεσµατικού Γονέα», Thomas Gordon, Gordon Hellas

9. «Πειθαρχία χωρίς τιµωρία» Judy Arnall, Gordon Hellas

10.«The Conscious Parent», Shefally Tsabary

11.«The power of showing up», Daniel Siegel

12.«Beyond Behaviors», Mona Delahooke