Σε αυτό το άρθρο θα δούμε την επιστημονική πλευρά του αυτισμού. Ας ρίξουμε λίγο φως στο κεφάλαιο αυτισμός & επιστήμη.

Σύμφωνα με το DSM-5 η Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος διαχωρίζεται σε δύο βασικές κατηγορίες συμπτωμάτων: 

  • ελλείμματα στην κοινωνική επικοινωνία και την κοινωνική αλληλεπίδραση. 
  • περιορισμός επαναλαμβανόμενων συμπεριφορών, ενδιαφερόντων και δραστηριοτήτων.

Οι ΔΑΦ αποτελούν ομάδα αναπτυξιακών διαταραχών με έναρξη στην πρώτη παιδική ηλικία και ποικίλη βαρύτητα. Χαρακτηρίζονται από επίμονες διαταραχές της κοινωνικής επαφής και αλληλεπίδρασης και περιορισμένες, ασυνήθιστες, επαναληπτικές συμπεριφορές. Παρακάτω αναφέρονται αναλυτικά τα διαγνωστικά κριτήρια των ΔΑΦ, σύμφωνα με την 5η έκδοση του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου Ψυχικών διαταραχών. Να σημειωθεί ότι προκειμένου να γίνει η διάγνωση, απαιτούνται και τα 5 κριτήρια Α, Β, Γ, Δ, Ε. 

αυτισμός

Αυτισμός & επιστήμη: Τα διαγνωστικά κριτήρια των ΔΑΦ

Α. Επίμονες διαταραχές της κοινωνικής επαφής και αλληλεπίδρασης, όπως εκδηλώνονται με όλα τα επακόλουθα:

  • Διαταραχές στην κοινωνική-συναισθηματική διαντίδραση, π.χ. έλλειψη αυθόρμητης επιδίωξης να μοιραστεί ενδιαφέροντα ή συναισθήματα με άλλους, δυσκολία στην έναρξη ή διατήρηση μίας συζήτησης κλπ. 
  • Διαταραχές σε εξωλεκτικές συμπεριφορές που χρησιμεύουν στην κοινωνική αλληλεπίδραση, π.χ. ελαττωμένη βλεμματική επαφή, ελαττωμένη χρήση ή κατανόηση χειρονομιών και στάσεων του σώματος ή ακόμη και πλήρης απουσία λεκτικής/εξωλεκτικής επικοινωνίας κλπ.  
  • Διαταραχές στην ανάπτυξη, διατήρηση και κατανόηση σχέσεων, π.χ. δυσκολία στην προσαρμογή της συμπεριφοράς στο κοινωνικό πλαίσιο, μειωμένη συμμετοχή σε παιχνίδια φαντασίας, έλλειψη ενδιαφέροντος για συνομηλίκους, δυσκολία στη συμμετοχή σε κοινωνικές δραστηριότητες ανάλογες της ηλικίας κλπ.
αυτισμός

Β. Περιορισμένα, επαναληπτικά πρότυπα συμπεριφοράς, ενδιαφερόντων ή δραστηριοτήτων, όπως εκδηλώνονται με δύο από τα ακόλουθα: 

  • Στερεότυπες ή επαναλαμβανόμενες κινήσεις, χρήση αντικειμένων ή λόγου, π.χ. απλοί κινητικοί μαννερισμοί, τοποθέτηση παιχνιδιών στη σειρά, περιστροφή αντικειμένων, ηχολαλία, χρήση ιδιοσυγκρασιακών εκφράσεων κλπ. 
  • Υπερβολική προσκόλληση σε ρουτίνες ή τελετουργικά πρότυπα λεκτικής/εξωλεκτικής συμπεριφοράς ή υπερβολική αντίσταση σε αλλαγές, π.χ. σημαντική δυσφορία σε μικρές αλλαγές, χρήση τελετουργιών χαιρετισμού, ανάγκη για χρησιμοποίηση της ίδιας διαδρομής καθημερινά κλπ. 
  • Ιδιαίτερα περιορισμένα, στερεότυπα ενδιαφέροντα με παθολογική ένταση ή εστίαση, π.χ. έντονη προσκόλληση ή ενασχόληση με ασυνήθη αντικείμενα κλπ. 
  • Υπερ- ή υποαπαντητικότητα σε αισθητηριακά ερεθίσματα ή ασυνήθιστο ενδιαφέρον για αισθητηριακά στοιχεία του περιβάλλοντος, π.χ. εμφανής αδιαφορία σε πόνο/θερμοκρασία, μη αναμενόμενη αντίδραση σε συγκεκριμένους ήχους ή υφές, υπερβολική όσφρηση ή αφή αντικειμένων, οπτική προσήλωση σε φώτα ή κίνηση.

 Γ. Τα συμπτώματα είναι παρόντα από την πρώιμη αναπτυξιακή περίοδο.

Ωστόσο μπορεί να μην είναι πλήρως εμφανή, έως ότου οι κοινωνικές απαιτήσεις ξεπεράσουν τις μειωμένες ικανότητες. Επιπλέον, τα συμπτώματα μπορεί να καλύπτονται από εκμαθημένες στρατηγικές στη μετέπειτα ζωή.

Δ. Τα συμπτώματα προκαλούν κλινικά σημαντική έκπτωση:

στο κοινωνικό, επαγγελματικό ή άλλο βασικό πεδίο της λειτουργικότητας.

Ε. Οι διαταραχές δεν εξηγούνται επαρκέστερα ως νοητική υστέρηση (νοητική αναπτυξιακή διαταραχή) ή ως γενικευμένη αναπτυξιακή διαταραχή.

Η νοητική υστέρηση και οι ΔΑΦ συχνά συνυπάρχουν. Προκειμένου να τεθεί η διάγνωση συννοσηρότητας, θα πρέπει η κοινωνική επικοινωνία να είναι χαμηλότερη από την αναμενόμενη για το γενετικό αναπτυξιακό επίπεδο του ατόμου.

Πότε θα πρέπει να ανησυχήσει ο γονιός και να απευθυνθεί στο γιατρό του ή σε κάποιον ειδικό;

  • έχει σημαντική καθυστέρηση λόγου-ομιλίας
  • δεν γυρίζει στο όνομά του
  • δεν σας κοιτάζει στα μάτια (δεν έχει βλεμματική επαφή)
  • δεν ζητά λεκτικά τα αντικείμενα που επιθυμεί
  • μιλά για τον εαυτό του στο τρίτο πρόσωπο
  • δεν δείχνει αντικείμενα με τον δείκτη, τα οποία κεντρίζουν το ενδιαφέρον του ή δεν κοιτάζει αντικείμενα που κάποιος άλλος δείχνει
  • δεν ενδιαφέρεται ή δεν παίζει με άλλα παιδιά της ηλικίας του, απομονώνεται στο παιχνίδι
  • σειροθετεί τα παιχνίδια του. Δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στις λεπτομέρειες των παιχνιδιών ή των αντικειμένων
  • δεν αντιλαμβάνεται τα συναισθήματα των άλλων ή δεν μπορεί να επικοινωνήσει τα δικά του
  • ηχολαλεί, επαναλαμβάνει λέξεις ή φράσεις στερεότυπα, χωρίς επικοινωνιακό ενδιαφέρον
  • κάνει επαναληπτικές κινήσεις, στερεοτυπικά, μονότονα
  • αντιδρά περίεργα σε οσμές, ήχους, υφές, γεύσεις
  • δεν αναγνωρίζει το κοινωνικό πλαίσιο
  • χάνει δεξιότητες που είχε προηγουμένως κατακτήσει
  • δείχνει έντονη ανάγκη να διατηρεί το περιβάλλον του αμετάβλητο.

Εδώ θα πρέπει να αναφερθεί ότι δεν σημαίνει ότι όποιο παιδί εμφανίζει κάποιες από τις παραπάνω συμπεριφορές ανήκει στο αυτιστικό φάσμα. Οι παραπάνω συμπεριφορές αποτελούν ενδείξεις για τους γονείς, ώστε να προλάβουν καταστάσεις σε περίπτωση που δουν κάτι που τους ανησυχεί. 

 Θεραπεία για τον αυτισμό δεν υπάρχει.

Η μόνη μορφή θεραπείας, η οποία μπορεί να έχει απίστευτα αποτελέσματα είναι η πρώιμη διάγνωση και η πρώιμη παρέμβαση μέσα από προγράμματα εργοθεραπείας, λογοθεραπείας, ειδικής διαπαιδαγώγησης και φυσικοθεραπείας. Επιπλέον, όλα τα παραπάνω μπορούν να συνδυαστούν με ασχολίες που προσφέρουν ευχαρίστηση στο παιδί και ανταποκρίνονται στις κλίσεις και τα ενδιαφέροντά του, όπως το θεατρικό παιχνίδι, η ρομποτική, το εικαστικό εργαστήρι, η ιππασία, η κολύμβηση κ.α.

Ελισάβετ Μπέντη

Ελισάβετ Μπέντη

Ειδική Παιδαγωγός, Νηπιαγωγός

Με πτυχίο του Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών του Πανεπιστημίου των Ιωαννίνων, Μεταπτυχιακό Δίπλωμα στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση του Πανεπιστημίου της Λευκωσίας και πτυχίο επιπέδου 5 στην Εργοθεραπεία. Εμπλουτίζει συνεχώς τις γνώσεις και τις δεξιότητες της στον τομέα της Εκπαίδευσης, συμμετέχοντας σε σεμινάρια, συνέδρια και εξειδικεύσεις!

Διαβάστε περισσότερα