Όλοι κάποια στιγμή της ζωή μας ήρθαμε σε επαφή με μία παιδική ζωγραφιά, την οποία κοιτάξαμε και αναφωνήσαμε «Πω, πω τι ωραία! Τι ζωγράφισες;»
Και τότε το παιδί μας αφηγήθηκε το δημιούργημά του ή με δική μας ενθάρρυνση έπλασε την ιστορία που διαδραματιζόταν στη ζωγραφιά.

Πρώτη ζωγραφιά: Τα χαρακτηριστικά της

Οι συνηθέστερες απεικονίσεις των παιδικών ιχνογραφημάτων ξεκινούν από ακανόνιστες γραμμές, μοτίβα κυκλικών κινήσεων, συνεχίζουν σε περίκλειστες μορφές, ανθρώπινες φιγούρες, ζώα ρεαλιστικά ή φανταστικά και η εκφραστικότητα μεγαλώνει όσο ωριμάζουν και οι εγκεφαλικές λειτουργίες των παιδιών.

Το ερώτημα είναι, χρειάζεται να δίνουμε σημασία στις παιδικές ζωγραφιές ή είναι απλά σχέδια;

Όπως είναι γνωστό η ζωγραφική για τα παιδιά είναι μία αβίαστη διαδικασία, χωρίς σκέψη. Ακριβώς επειδή λειτουργεί απελευθερωτικά, στο χαρτί απεικονίζεται όλη η αλήθεια του παιδιού που ζωγραφίζει.

Τι σημαίνει αυτό και γιατί χρειάζεται να προσέξουμε τη ζωγραφιά του;

Στην προσπάθεια του να κατανοήσει τον κόσμο που το περιβάλλει σχεδιάζει τις εμπειρίες του δίνοντας μορφή σε σκέψεις, συναισθήματα και προβληματισμούς που πηγάζουν κυρίως από το υποσυνείδητο. Όποιο βίωμα δυσκολεύεται να το επεξεργαστεί και δεν αφομοιώνεται από την παρούσα νοημοσύνη, γνωστική και συναισθηματική, το αναπαράγει μέσω της ζωγραφικής ώστε να μπορέσει να το εκτονώσει.

Είναι ένα μέσον για να εκφραστεί μη λεκτικά και να απελευθερώσει εντάσεις και συγκρούσεις που ενδεχόμενος να βιώνει. Συνήθως αυτό συμβαίνει σε ανύποπτη στιγμή που θεωρητικά βρίσκεται σε κατάσταση εξωτερικής ηρεμίας και ασφάλειας. Όπως για παράδειγμα στο σπίτι κατά την διάρκεια του απογευματινού παιχνιδιού ή στο σχολείο την ώρα της ελεύθερης ζωγραφικής. 

Επομένως για να απαντήσουμε στο αρχικό ερώτημα, ναι χρειάζεται να δίνουμε σημασία στις ζωγραφιές των παιδιών. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε ιχνογράφημα κρύβει από πίσω κάποιο στοιχείο που χρήζει διερεύνησης. 

Ποια τα ευρήματα της ανάλυσης του παιδικού ιχνογραφήματος;

Είναι πολυποίκιλα και πολύπλευρα. Μία από τις πιο σημαντικές πληροφορίες που μπορούμε να συλλέξουμε είναι κατά πόσο η ηλικία συνάδει με το στάδιο ανάπτυξης της ιχνογραφικής ικανότητας. 

Κατανοώντας την ηλικία & στάδιο ανάπτυξης μέσα από τη ζωγραφιά

Για παράδειγμα, όταν ένα παιδί ξεκινάει να αφήνει τα πρώτα αποτυπώματα στην ηλικία περίπου του ενός έτους χρησιμοποιεί την παλαμιαία λαβή. Εάν παρατηρήσουμε την ίδια λαβή σε ένα παιδί τεσσάρων ετών, όπου η πλειοψηφία έχει αναπτύξει επαρκώς την λεπτή κινητικότητα, αντιλαμβανόμαστε την απόκλιση που υπάρχει.

Ζωγράφισε την οικογένεια σου

Όσο αναπτύσσει τις γραφικές του δεξιότητες αρχίζει να σχεδιάζει με μεγαλύτερη λεπτομέρεια και σε εκείνο το σημείο είναι που μπορούμε να λάβουμε τις “μυστικές’’ πληροφορίες με τη βοήθεια των προβολικών τεστ. Το πιο γνωστό από αυτά είναι το «Ζωγράφισε την οικογένεια σου».

Στο εν λόγω τεστ όλα έχουν τη σημασία τους. Η σειρά που ζωγραφίζει τα πρόσωπα της οικογένειας, το μέγεθος, η θέση στη σελίδα, η απόσταση, η πίεση που ασκεί στην μπογιά και τόσα άλλα είναι οι θησαυροί τους οποίους ανακαλύπτουμε και μας δίνουν τη δυνατότητα να αντιληφθούμε τον συναισθηματικό δεσμό μεταξύ των μελών της οικογένειας με τον τρόπο που τον βιώνει το παιδί. 

Διαχείριση μιας έντονης εμπειρίας

Επίσης έχει τη δυνατότητα να μας εμφανίσει τις απαραίτητες ενδείξεις ώστε να εντοπίσουμε το στάδιο της αποδοχής που βρίσκεται έπειτα από μία έντονη εμπειρία όπως για παράδειγμα, ο ερχομός ενός νέου μέλους στην οικογένεια, ένα διαζύγιο, μία απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου ή μία ασθένεια. Πολλές φορές η συμπεριφορά του παιδιού δεν παρουσιάζει έντονες αλλαγές με αποτέλεσμα να εκδηλώνεται αθόρυβα με τη βοήθεια της ζωγραφικής, η οποία μας αποκαλύπτει τα μυστικά του. 

Ουσιαστικά μας καθοδηγεί για να κατανοήσουμε καλύτερα τις ενδόμυχες σκέψεις του και να βοηθήσουμε πιο στοχευμένα στην αποδοχή της εμπειρίας αυτής.

Τι χρειάζεται συμπληρωματικά;

Από μόνη της μία ζωγραφιά δεν μπορεί να αποτελέσει επαρκές δείγμα για την ψυχική διάθεση του παιδιού. Απαραίτητα συστατικά είναι οι πληροφορίες που εκμαιεύουμε από το παιδί την ώρα που αποτυπώνει σε συνδυασμό με στοιχεία που συλλέγουμε από το οικογενειακό του περιβάλλον. Με τον τρόπο αυτό καταφέρνουμε να έχουμε ένα πολύπλευρο ψυχοσυναισθηματικό προφίλ.

Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι το κάθε παιδί βιώνει με τον δικό του μοναδικό τρόπο τα εξωτερικά αλλά και τα εσωτερικά ερεθίσματα που δέχεται από το περιβάλλον του.

Τα επεξεργάζεται, τα αποκωδικοποιεί και τα αποτυπώνει ιχνογραφικά, χωρίς απαραίτητα να ανταποκρίνονται στον ρεαλισμό των ενηλίκων.

Ουσιαστικά δημιουργεί τους προσωπικούς του συμβολισμούς, βάσει των βιωμάτων του, δίνοντας στο αποτύπωμα την ιδιαίτερη ερμηνεία που έχει επιλέξει.

Μαρία Τσουκάπα

Μαρία Τσουκάπα

Ανάλυση Παιδικού Ιχνογραφήματος, Βρεφονηπιοκόμος, Εκπαιδεύτρια α΄ βοηθειών

Καλωσορίζουμε στην ομάδα των experts μας την Μαρία Τσουκάπα Βρεφονηπιοκόμο με εκπαίδευση στην Ανάλυση Παιδικού Ιχνογραφήματος και πιστοποιημένη εκπαιδεύτρια α΄ βοηθειών από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Αναζωογόνησης (ERC). Με πολυετή εμπειρία στις σχολικές αίθουσες ανακαλύπτει τις αλήθειες των παιδιών μέσα από καινοτόμες προσεγγίσεις όπως αυτή της ανάλυσης της παιδικής ζωγραφιάς. Της δίνει τεράστια χαρά να εκπαιδεύει ανθρώπους στις α΄ βοήθειες και με αυτό τον τρόπο να συμβάλλει στην δημιουργία ενός καλύτερου κόσμου. Είναι μεγάλη μας χαρά που την έχουμε στην ομάδα μας και θα μοιραστεί τις γνώσεις της μαζί μας!

Διαβάστε περισσότερα