Είναι πλέον επιστημονικό γεγονός ότι, όπως και άλλοι ορμονικοί διαταραχείς, η βισφενόλη Α (ΒΡΑ) περνά τον πλακούντα και επιδρά στο αναπτυσσόμενο έμβρυο. Ανήκει σε μια μεγάλη ομάδα χημικών ουσιών με τις οποίες ερχόμαστε σε καθημερινή επαφή, και που είναι γνωστές για τον απορρυθμιστικό ρόλο στην ορμονική ισορροπία του σώματος (hormone disruptors). Έτσι, μέσα στο σώμα, η βισφενόλη Α λειτουργεί σαν ψευδο-οιστρογόνο και εκτός από τις ορμόνες, επηρεάζει την ανάπτυξη τόσο του σώματος, όσο και του εγκεφάλου, γεγονός που την καθιστά μια πραγματική αναπτυξιακή τοξίνη.

Πλαστικά και ΒΡΑ κατά την εγκυμοσύνη. Είναι ασφαλή;
Πλαστικά και ΒΡΑ κατά την εγκυμοσύνη. Είναι ασφαλή;

Σημαντικά σημεία

  • Τι είναι η βισφενόλη Α και που την βρίσκουμε;
  • Ποιες είναι οι κυριότερες επιδράσεις στο αναπτυσσόμενο έμβρυο κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης;
  • Επηρεάζει την εγκεφαλική ανάπτυξη του παιδιού και προδιαθέτει για:
    • Υπερκινητικότητα/ διάσπαση προσοχής
    • Μαθησιακές δυσκολίες
    • Επιθετική συμπεριφορά

Επιδράσεις της βισφενόλης Α στο έμβρυο

Είναι πλέον επιστημονικό γεγονός ότι, όπως και άλλοι ορμονικοί διαταραχείς, η βισφενόλη Α (ΒΡΑ) περνά τον πλακούντα και επιδρά στο αναπτυσσόμενο έμβρυο. Μάλιστα, επειδή το έμβρυο έχει μικρή αποτοξινωτική δυνατότητα, η ΒΡΑ ουσιαστικά συσσωρεύεται σταδιακά στο εμβρυικό σώμα. Μελέτες σε ζεύγη μητέρων και των νεογνών τους δείχνουν ότι τα νεογέννητα μωράκια έχουν πολύ μεγαλύτερες συγκεντρώσεις ΒΡΑ στο αίμα τους, απ’ ότι η μαμά τους (Liu et al., 2017).

Πλαστικά και ΒΡΑ κατά την εγκυμοσύνη. Είναι ασφαλή; - έγκυος
Πλαστικά και ΒΡΑ κατά την εγκυμοσύνη. Είναι ασφαλή;

Το θέμα είναι τι επιπτώσεις έχει στο έμβρυο, και αργότερα στο παιδί, αυτή η αυξημένη έκθεση σε αυτήν την αναπτυξιακή τοξίνη. Μελέτες δείχνουν ότι υψηλή έκθεση της μητέρας σε ΒΡΑ κατά την εγκυμοσύνη σχετίζονται με χαμηλό βρεφικό βάρος και μέγεθος κατά την γέννηση (Lee et al., 2018). Κατά πάσα πιθανότητα αυτό έχει να κάνει με τον πλακούντα και το γεγονός ότι από την φύση του είναι ένας ιστός ιδιαίτερα ευαίσθητος σε ορμονικές επιδράσεις. Υπάρχουν πλέον σοβαρές ενδείξεις ότι η ΒΡΑ δεν επιτρέπει την ιδανική ανάπτυξη του πλακούντα, κυριολεκτικά μπλοκάρει σε μοριακό επίπεδο τα κύτταρα που υποστηρίζουν την ανάπτυξη του (Yang et al., 2019). Αυτό σημαίνει οτι το όργανο που είναι υπεύθυνο για την θρέψη και ανάπτυξη του εμβρύου δεν μπορεί να κάνει καλά την δουλειά του. Και αυτός φαίνεται να είναι ο βασικός λόγος που τα νεογνά που έχουν εκτεθεί σε μεγάλες συγκεντρώσεις ΒΡΑ κατά την ενδομήτριο ζωή έχουν χαμηλό βάρος κατά την γέννηση (Gingrich et al., 2020).

Τι συμβαίνει μετά τον τοκετό;

Μετά τον τοκετό, οι έρευνες δείχνουν ότι το ΒΡΑ επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τις εγκεφαλικές λειτουργίες, προδιαθέτοντας τον παιδικό εγκέφαλο για προβλήματα συμπεριφοράς, συγκέντρωσης και μαθησιακές δυσκολίες. Συχνά βλέπουμε διαφορετικές επιδράσεις ανάλογα με το φύλο του παιδιού. Για παράδειγμα έχει βρεθεί ότι νεογέννητα αγοράκια με υψηλά επίπεδα ΒΡΑ στο αίμα, ενώ είχαν σχετικά χαμηλά επίπεδα κορτιζόλης (η ορμόνη που εκκρίνεται όταν αγχωνόμαστε), είχαν πιο αναστατωμένη συμπεριφορά. Παραδόξως, το ακριβώς αντίθετο παρατηρήθηκε σε νεογέννητα κορίτσια (Giesbrecht et al., 2017). Επίσης, στα νεογέννητα αγόρια με υψηλά επίπεδα ΒΡΑ υπάρχει μεγάλο ρίσκο για γεννητικές ανωμαλίες (Street & Bernasconi, 2020).

Έκθεση του μωρού κατά την εγκυμοσύνη σε BΡΑ (και άλλες χημικές ουσίες της ίδιας οικογένειας) έχουν βρεθεί να αυξάνουν το ρίσκο για διάσπαση προσοχής και υπερκινητικότητα  (Bang Hansen et al., 2021), αλλά και χωρίς την ενδομήτριο επίδραση, τα αποτελέσματα της ΒΡΑ είναι σταθερά νευροτοξικά και ωθούν τον παιδικό εγκέφαλο προς την ίδια κατεύθυνση, αυτή της αδυναμίας συγκέντρωσης (Kim et al., 2022). Τέλος έχουν αναφερθεί επανειλημμένα στην επιστημονική βιβλιογραφία το υψηλό ρίσκο για μαθησιακές δυσκολίες (Hong et al., 2013), επιθετική συμπεριφορά (Roen et al., 2015), και στα κορίτσια πρόωρη εφηβεία (Lee et al., 2019).

Μικρές δόσεις, μεγάλα προβλήματα

Το σημαντικό που πρέπει να θυμόμαστε για το ΒΡΑ, όπως και για όλους τους ορμονικούς διαταραχείς, είναι ότι εξαιρετικά μικρές ποσότητες μπορούν να έχουν δυσανάλογα μεγάλες βιολογικές επιπτώσεις (Vandenberg et al., 2012), ειδικά όταν μιλάμε για έμβρυα και βρέφη, των οποίων το νευρικό σύστημα, και όλο φυσικά το σώμα, αναπτύσσονται με ταχύτατους ρυθμούς. Τα λεγόμενα εύπλαστα παράθυρα στην ανάπτυξη βρεφών και παιδιών, σηματοδοτούν νευρολογικά άλματα, κατά τα οποία όμως τα παιδιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα και ευάλωτα σε εξωγενείς επιδράσεις (Welshons et al., 2006). Εκπρόσωποι των μεγάλων βιομηχανιών που χρησιμοποιούν ΒΡΑ στα προϊόντα τους καθησυχάζουν το κοινό εδώ και δεκαετίες ότι οι ποσότητες της ΒΡΑ είναι αφενός πολύ μικρές, αφετέρου έχει πολύ ασθενείς οιστρογονικές ιδιότητες. Η ανεξάρτητη επιστήμη όμως διαφωνεί και υποστηρίζει ότι ακόμη και φαινομενικά απειροελάχιστες ποσότητες μπορούν να προκαλέσουν σημαντικά βιολογικές επιδράσεις, ειδικά σε βρέφη και μικρά παιδιά. Όσον αφορά στις οιστρογονικές ιδιότητες, αρκεί να αναφέρουμε ότι το 1930 η βισφενόλη Α ήταν μια από τις υποψήφιες χημικές ενώσεις σε ερευνητικό πρόγραμμα για την εύρεση συνθετικών ουσιών με ισχυρές οιστρογονικές ιδιότητες, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν για ορμονική θεραπεία (EWG, 2008).

Πλαστικά και ΒΡΑ κατά την εγκυμοσύνη. Είναι ασφαλή;
Πλαστικά και ΒΡΑ κατά την εγκυμοσύνη. Είναι ασφαλή;

Συμπέρασμα

Μια πολύ σημαντική πηγή έκθεσης σε ΒΡΑ είναι τα πλαστικά, και ειδικά τα σκεύη αποθήκευσης φαγητού, τα αθάνατα ταπεράκια. Η επιστημονική και προσωπική συμβουλή μου στις μέλλουσες μαμάδες, ή ακόμα και σε γυναίκες που προσπαθούν να κάνουν οικογένεια, είναι να αποφεύγουν κατά το δυνατόν τα πλαστικά σκεύη αποθήκευσης φαγητού και νερού (ακόμα και τα BPA-free), τόσο κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης όσο και κατά τον θηλασμό. Η ΒΡΑ είναι μια λιποδιαλυτή ουσία που έχει επίσης βρεθεί επανειλημμένα και στο μητρικό γάλα.

Ελένη Ρουμελιώτου

Ελένη Ρουμελιώτου

Ειδικός περιβαλλοντικών τοξινών

Η Ελένη Ρουμελιώτου είναι γενετίστρια (MSc) ειδικευμένη στις περιβαλλοντικές τοξίνες που επηρεάζουν την υγεία και ανάπτυξη των παιδιών. Έχει ιδρύσει το Primal Baby, τον δίαυλο απ’ όπου γίνεται η ενημέρωση γονέων για μη-τοξικά οικιακά προϊόντα, με στόχο την δημιουργία ενός ασφαλούς οικογενειακού περιβάλλοντος που προστατεύει και υποστηρίζει την σωματική και διανοητική ανάπτυξη των παιδιών. Νιώθει την μεγαλύτερη χαρά και συγκίνησή της όταν βλέπει ευτυχισμένα, υγιή παιδιά που ανταποκρίνονται και αναπτύσσουν πλήρως τις δυνατότητες και τα όνειρά τους.

Διαβάστε περισσότερα

Yang, C., Song, G., & Lim, W. (2019). A mechanism for the effect of endocrine disrupting chemicals on placentation. Chemosphere, 231, 326-336.

Liu, J., Li, J., Wu, Y., Zhao, Y., Luo, F., Li, S., … & Martin, J. W. (2017). Bisphenol A metabolites and bisphenol S in paired maternal and cord serum. Environmental science & technology, 51(4), 2456-2463.

Gingrich, J., Ticiani, E., & Veiga-Lopez, A. (2020). Placenta disrupted: endocrine disrupting chemicals and pregnancy. Trends in Endocrinology & Metabolism, 31(7), 508-524.

Street, M. E., & Bernasconi, S. (2020). Endocrine-disrupting chemicals in human fetal growth. International Journal of Molecular Sciences, 21(4), 1430.

Welshons, W. V., Nagel, S. C., & vom Saal, F. S. (2006). Large effects from small exposures. III. Endocrine mechanisms mediating effects of bisphenol A at levels of human exposure. Endocrinology, 147(6), s56-s69.

Lee, Y. M., Hong, Y. C., Ha, M., Kim, Y., Park, H., Kim, H. S., & Ha, E. H. (2018). Prenatal Bisphenol-A exposure affects fetal length growth by maternal glutathione transferase polymorphisms, and neonatal exposure affects child volume growth by sex: From multiregional prospective birth cohort MOCEH study. Science of the total environment, 612, 1433-1441.

Giesbrecht, G. F., Ejaredar, M., Liu, J., Thomas, J., Letourneau, N., Campbell, T., … & Dewey, D. (2017). Prenatal bisphenol a exposure and dysregulation of infant hypothalamic-pituitary-adrenal axis function: findings from the APrON cohort study. Environmental Health, 16(1), 1-11.

Environmetal Working Group, 2008, BPA Timeline – From invention to phase out. https://www.ewg.org/research/timeline-bpa-invention-phase-out

Vandenberg, L. N., Colborn, T., Hayes, T. B., Heindel, J. J., Jacobs Jr, D. R., Lee, D. H., … & Myers, J. P. (2012). Hormones and endocrine-disrupting chemicals: low-dose effects and nonmonotonic dose responses. Endocrine reviews, 33(3), 378-455.

Hansen, J. B., Bilenberg, N., Timmermann, C. A. G., Jensen, R. C., Frederiksen, H., Andersson, A. M., … & Jensen, T. K. (2021). Prenatal exposure to bisphenol A and autistic-and ADHD-related symptoms in children aged 2 and5 years from the Odense Child Cohort. Environmental Health, 20(1), 1-12.

Kim, J. I., Lee, Y. A., Shin, C. H., Hong, Y. C., Kim, B. N., & Lim, Y. H. (2022). Association of bisphenol A, bisphenol F, and bisphenol S with ADHD symptoms in children. Environment International, 161, 107093.

Hong, S. B., Hong, Y. C., Kim, J. W., Park, E. J., Shin, M. S., Kim, B. N., … & Cho, S. C. (2013). Bisphenol A in relation to behavior and learning of school‐age children. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 54(8), 890-899.

Roen, E. L., Wang, Y., Calafat, A. M., Wang, S., Margolis, A., Herbstman, J., … & Perera, F. P. (2015). Bisphenol A exposure and behavioral problems among inner city children at 7–9 years of age. Environmental research, 142, 739-745.

Lee, J. E., Jung, H. W., Lee, Y. J., & Lee, Y. A. (2019). Early-life exposure to endocrine-disrupting chemicals and pubertal development in girls. Annals of Pediatric Endocrinology & Metabolism, 24(2), 78.