Παιδί: Ένας νέος κόσμος περιμένει να εξερευνηθεί

Το ερώτημα “Τι γονιός θα είμαι;” γεννιέται μέσα μας απ’ τη στιγμή που ξεκινά το ταξίδι της γονεϊκότητας, κάποιες φορές και πολύ πριν απ’ αυτό. Tην πρώτη στιγμή που ένας άνθρωπος φαντάζεται τον εαυτό του ως γονιό έχει ήδη δημιουργήσει μέσα του ένα σχήμα ως προς το πώς θα ζήσει το ταξίδι του να φέρει ή/και να μεγαλώσει ένα παιδί στον κόσμο. Και αυτό μπορεί να συμβεί ανεξαρτήτως ηλικίας, ακόμα και άρρητα κρυμμένο στα πρώτα παιδικά συμβολικά μας παιχνίδια, όπου οι μεγαλύτερές μας κούκλες γίνονται οι Γονείς και οι μικρότερες τα Παιδιά. Επειδή, όμως, δεν γίνεται να φανταζόμαστε μόνο το ένα μέλος μιας σχέσης, τα σχήματα περί της δικής μας γονεϊκότητας δημιουργούν αυτόματα κι ένα αντίστοιχο σχήμα, αυτό του “Πώς θα είναι το παιδί μου”. Ένα παιδί φτάνει στον κόσμο, λοιπόν, και συναντά την Εικόνα που έχουν σχηματίσει μέσα τους για το ίδιο όλοι οι σημαντικοί του άνθρωποι.

Γονιός, μα και άνθρωπος

Η εικόνα

“Πώς φαντάζομαι το παιδί μου;” Οι εικόνες που πλάθουμε μέσα μας για τα παιδιά μας, προτού καν αυτά έρθουν στον κόσμο, αφορούν το σύνολο της ύπαρξής τους. Φανταζόμαστε πώς θα μοιάζουν, τι σωματικά χαρακτηριστικά θα έχουν, ποιο θα είναι το όνομά τους. Ταυτόχρονα, δημιουργούμε μέσα μας εικόνες για το πώς θα είναι η φωνή τους, η συμπεριφορά τους, τι θα αγαπάνε, τι θα τα κάνει να χαίρονται. Και δημιουργούμε μέσα μας μια άλλη περιοχή προσδοκιών που έχει να κάνει με το πώς θα είναι η σχέση μας μαζί τους. Υποδεχόμαστε, λοιπόν, το παιδί μας στον κόσμο και έχουμε μια εσωτερική αναπαράσταση όχι μόνο της εμπειρίας που θα ζήσουμε μαζί του, μα και της ίδιας του της ταυτότητας και ύπαρξης.

Η πλάνη της προσδοκίας

Μιλάμε για τις πρώτες προσδοκίες και εσωτερικές καταγραφές που αφορούν το παιδί μας, προτού αυτό καν έρθει στον κόσμο. Ήδη, όπως μπορούμε να φανταστούμε, κινδυνεύουμε να παρασυρθούμε, δημιουργώντας μια εικόνα πλασματική. Φανταζόμαστε συνήθως μια συνθήκη εξιδανικευμένη. Αυτό που θα θέλαμε να προσφέρουμε στο παιδί μας είναι ένα ιδανικό περιβάλλον, μια ουσιαστική και καλή σχέση με τους γονείς του, μια προστατευμένη και φροντισμένη καθημερινότητα. Έχουμε την πρώτη ανάγκη το παιδί μας να ζήσει ελεύθερο από δυσκολίες και τραύματα που είχαμε εμείς ως παιδιά αντιμετωπίσει, μα και να ζήσει ευτυχισμένο σ’ ένα κόσμο που στην πραγματικότητα δεν υπάρχει, αυτόν του ονείρου.

Η αλήθεια

Το παιδί όταν έρχεται στον κόσμο κουβαλά ήδη μια δική του ιστορία. Κι είναι μια ιστορία γραμμένη στα κύτταρά του. Τα γονίδιά του, που ορίζουν μέρος της βιολογίας του, ο φαινότυπός του –το πώς θα μοιάζει, η νευρολογική του ιδιοσυγκρασία και το ταπεραμέντο του, μα και όσα έχει ζήσει στο περιβάλλον της μήτρας κατά τη διάρκεια των μηνών της κύησης-οι βιοχημικές του εμπειρίες, τα συναισθήματα που μοιράζεται δια μέσω της μητέρας του με το περιβάλλον, οι ήχοι του σώματος της μητέρας, μα και του εξωτερικού περιβάλλοντος από κάποια στιγμή της ανάπτυξής του και μετά, έχουν ήδη διαμορφώσει μέρος του πώς φτάνει στον κόσμο.

Το ενδομήτριο περιβάλλον και η σημασία του

Αν πνευματικά κουβαλά μια υπόσταση ή αν έρχεται σαν tabula rasa-άγραφος πίνακας είναι μια συζήτηση, επίσης, μα εφόσον δεν είναι εφικτό να προσδιοριστεί με ακρίβεια θα την παρακάμψουμε για τις ανάγκες αυτού του άρθρου. Φτάνει, λοιπόν, έχοντας ήδη την πρώτη στιγμή της γέννησής του μια ταυτότητα, η οποία συνεχίζει να διαμορφώνεται ως και την τελευταία στιγμή της ζωής του.

Η συνάντηση

Τη στιγμή της γέννησης αυτό που πραγματικά συμβαίνει είναι μια συνάντηση. Είναι η αφετηρία μιας διαδρομής κατά την οποία και οι γονείς και το παιδί μέσα από τους ρόλους τους, μέσω της διάδρασής τους, μέσω της ζωής της ίδιας θα ξεκινήσουν να δημιουργούν τη νέα τους ταυτότητα. Άλλοτε αφομοιώνοντας το περιβάλλον, άλλοτε συμμορφούμενοι σε αυτό, πλάθοντας το και πλαθόμενοι αλληλοεπηρεάζονται και ζουν. Και το ερώτημα, μα και η μεγάλη πρόκληση, για το γονιό είναι το πώς θα καταφέρει να καθαρίσει τις εικόνες και τις προσδοκίες του, πώς θα μπορέσει να υπερβεί τις ίδιες του τις εμπειρίες, ώστε να γνωρίσει ποιο πραγματικά είναι το παιδί του.

Τι χαρακτηριστικά έχει, τι αγαπάει, τι αποφεύγει, τι προτιμά, τι τάσεις έχει, τι κλήσεις, τι γνωρίσματα, τι ενδιαφέροντα, τι είδους άνθρωπος είναι εν δυνάμει; Το μεγάλο μας ζητούμενο είναι να καθαρίσουμε τα μάτια μας, μάτια του νου και μάτια της καρδιάς μας, από όσα εμείς επιθυμούμε, φοβόμαστε, αναζητάμε και να αφήσουμε στο παιδί όλο τον πραγματικό, μα και συμβολικό και συναισθηματικό χώρο να ξεδιπλώσει την ύπαρξή του. Μια συνάντηση, μια γνωριμία που θα μας δείξει το δρόμο για τη σύναψη σχέσης πραγματικής και για την άσκηση μιας γονεϊκότητας-οδοδείκτη σ’ ένα δρόμο που θεμελιώνουμε από κοινού με τα παιδιά μας, όχι σε επίπεδο φαντασιωσικό, μα σε επίπεδο ουσίας και πραγματικής εμπειρίας.

Τι θα πει «ακούω» το παιδί; Πώς αποκρίνομαι και συνοδεύω;