Οι περισσότερες διαφωνίες στο ζευγάρι είναι στην ουσία διαμαρτυρίες. Διαμαρτυρίες συναισθηματικής αποσύνδεσης. Σε κάθε καβγά, ο ένας σύντροφος ζητά εναγωνίως απάντηση σε ένα και μόνο ερώτημα: Είσαι εκεί για μένα;

Είσαι εκεί για μένα; Φοβάμαι, κράτα με σφιχτά! – Διαφωνίες στο Ζευγάρι

Γιατί δημιουργούνται συγκρούσεις;

Στη σημερινή μας κοινωνία, ο αριθμός των ατόμων τα οποία εμπιστευόμαστε και στα οποία νιώθουμε ότι μπορούμε να αποταθούμε για να μοιραστούμε τα συναισθήματά μας έχει συρρικνωθεί, με αποτέλεσμα να ρίχνουμε μεγαλύτερο βάρος στη συντροφική μας σχέση. Η επιβάρυνση αυτή πολλές φορές δυσκολεύει την ίδια τη σχέση. Και αυτό χρειάζεται να το φροντίζουμε.

Για χρόνια, οι οικογενειακοί θεραπευτές έβλεπαν αυτή την ένταση και τους καβγάδες ως μια μάχη εξουσίας και εστίαζαν στο να διδάσκουν στα ζευγάρια μεθόδους επίλυσης προβλημάτων. Αυτό όμως είναι σαν να προσφέρεις ασπιρίνη σε ασθενή με χρόνια νόσο. Μπορεί κάποιες φορές να δρα στο τρέχον σύμπτωμα, ωστόσο δεν φτάνει στο αίτιο και δεν φροντίζει ολιστικά τον οργανισμό ώστε να επανακάμψει. Εστιάζει στον έλεγχο και όχι στη συναισθηματική ανάγκη.

Είσαι εκεί για μένα; Φοβάμαι, κράτα με σφιχτά! – Διαφωνίες στο Ζευγάρι

Σύνδεση ή αποσύνδεση;

Ως οργανισμοί, έχουμε μια έμφυτη ανάγκη για επαφή και ασφαλή δεσμό με τους σημαντικούς άλλους στη ζωή μας. Μια ανάγκη επιβίωσης, που ξεκινά από τη βρεφική ηλικία και δεν φθίνει ποτέ, απλά μετεξελίσσεται στην ενηλικίωσή μας ως μια πελώρια λαχτάρα για ασφαλή συναισθηματική σύνδεση με τον/την σύντροφο.

Η δυτική κουλτούρα τείνει να θεωρεί την προσκόλληση ως κάτι μεμπτό, ως αδυναμία. Όμως αυτό δεν ισχύει. Είναι μια πανανθρώπινη ανάγκη επιβίωσης. Το να είμαστε συνδεδεμένοι σε κάποιον, να μπορούμε να στηριχθούμε στην παρουσία του, να υπολογίζουμε ότι θα ανταποκρίνεται σταθερά στις συναισθηματικές μας ανάγκες είναι η κινητήριος δύναμή μας. Όχι η πηγή της αδυναμίας μας. Η εγκατάλειψη είναι τραυματική και ωθεί τον εγκέφαλό μας να κωδικοποιήσει τη συνθήκη ως επικίνδυνη. Σήμα κινδύνου για την επιβίωση. Συνεπώς δρούμε αναλόγως.

Όταν διαπληκτιζόμαστε με τον/την σύντροφο, η αίσθηση της αποσύνδεσης,

του μεταξύ μας χάσματος, που δεν έχουμε τα μέσα να το γεφυρώσουμε και ό,τι και να κάνουμε φαίνεται απλά να μεγαλώνει την απόσταση, είναι από τα πιο δυσάρεστα και απειλητικά συναισθήματα που μπορεί να βιώσουμε στη ζωή. Τότε στο σύστημά μας σημαίνει συναγερμός γιατί αυτό που απειλείται είναι πολύτιμο. Αντί απλά να αποδεχθούμε την ανάγκη για σύνδεση, αυτομαστιγωνόμαστε γι’ αυτόν τον πανικό που νιώθουμε, μπαίνουμε στην ντροπή και δίνουμε στον σύντροφο μια άστοχη ένδειξη για το τι ακριβώς χρειαζόμαστε. Συνήθως, λέμε ακριβώς το αντίθετο.

«Νιώθω βαθιά θλίψη και μοναξιά αυτή τη στιγμή, ξέρω όμως ότι δεν θα έπρεπε. Θα έπρεπε να νιώθω ανεξάρτητος άνθρωπος και να μη στηρίζομαι σε άλλους. Αντί να εκφράσω τη βαθιά ανάγκη μου, θα πω: Δε με νοιάζει τι λες, ούτως ή άλλως δεν σε έχω ανάγκη!»

Και ο σύντροφος που δέχεται τα πυρά, αντί να εκφράσει τον δικό του πανικό, τη δική του μοναξιά και θλίψη, ανταποκρίνεται στις κατηγορίες αυτές καθαυτές

«Καλά εννοείται, εσύ είσαι τέλειος, δεν έχεις ανάγκη κανέναν! Σκασίλα μου κι εμένα!»

Είσαι εκεί για μένα; Φοβάμαι, κράτα με σφιχτά! – Διαφωνίες στο Ζευγάρι

Οι “δαιμονικοί” μας διάλογοι

Και έτσι ως ζευγάρι μπαίνουμε πλέον σε αυτό που η Sue Johnson ονομάζει «δαιμονικούς διαλόγους» που καταλήγουν να κλέβουν αντί να ενισχύουν τη σχέση. Αυτό το συγκεκριμένο μοτίβο «δαιμονικών διαλόγων», όταν εδραιωθεί, οδηγεί σε μια αίσθηση αμφισβήτησης.

«Αυτός ο άνθρωπος με τον οποίο κάποτε συνδέθηκα δεν είναι ουσιαστικά παρών για μένα, δεν με θεωρεί σημαντικό άλλο, δεν με βάζει προτεραιότητα, άρα τι κάνω εδώ;»

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, ίσως και ένα αναπτυξιακό στάδιο ενός ζευγαριού, είναι η έλευση του πρώτου παιδιού. Κανείς δεν είναι προετοιμασμένος γι’ αυτή την εμπειρία, όσα βιβλία κι αν διαβάσει. Ένα σχεδόν στερεοτυπικό μοτίβο που παρατηρείται είναι να νιώθει ο σύζυγος παραμελημένος και να δυσκολεύεται να το αποδεχθεί.

«Το ξέρω πως είναι ανώριμο, μωρουδίστικη αντίδραση, ξέρω ότι δεν θα έπρεπε να νιώθω έτσι και να ανταγωνίζομαι, αλλά αυτό το πλάσμα μόλις μου έκλεψε τη γυναίκα μου. Δεν είμαι πια σημαντικός για εκείνη και δεν πια είναι εδώ για μένα.»

 Αντί να διεκδικήσει την ανάγκη του, αποσύρεται ως ένδειξη διαμαρτυρίας ενισχύοντας απλά την αρχική του αίσθηση. Από την άλλη, υπάρχει μια γυναίκα που ίσως για πρώτη φορά νιώθει τόσο ευάλωτη ως άνθρωπος και επαναπροσδιορίζει τη γυναικεία της φύση.

Είσαι εκεί για μένα; Φοβάμαι, κράτα με σφιχτά! – Διαφωνίες στο Ζευγάρι

«Είμαι κλεισμένη στο σπίτι όλη μέρα και ενώ τον έχω περισσότερο ανάγκη από ποτέ, εκείνος δεν είναι ποτέ εδώ, φροντίζοντας τάχα μου να μη μας λείψει τίποτα. Τι να το κάνω αυτό όταν δεν είναι εδώ; Δεν τον ενδιαφέρω πλέον. Δεν με βλέπει σαν γυναίκα.»
Και στην προσπάθειά της να διαμαρτυρηθεί γι’ αυτό, διεκδικεί την κάλυψη της ανάγκης της κατηγορώντας σκληρά και επικρίνοντας.

Οι προθέσεις και των δύο είναι οι καλύτερες,

ωστόσο το παράπονο του καθενός παραμένει επτασφράγιστο μυστικό και η απόσταση μεγαλώνει. Συνήθως, δεν προσεγγίζουμε αυτές τις συγκρούσεις με όρους αναγκών, αλλά μένουμε στα επιφανειακά δευτερογενή συναισθήματα του θυμού, που δηλώνουν επίκριση και ίσως αδιαφορία, χωρίς να αναγνωρίζουμε ότι όλες αυτές οι επιφανειακές συμπεριφορές είναι στην ουσία εκδηλώσεις διαμαρτυρίας για την έλλειψη σύνδεσης.

Είσαι εκεί για μένα; Φοβάμαι, κράτα με σφιχτά! – Διαφωνίες στο Ζευγάρι

Αγεφύρωτα χάσματα

Πολλές φορές, οι σύντροφοι εκφράζουν την αγωνία ότι ακόμη κι αν αναγνωρίσουν κάποια ανάγκη, δεν έχουν ιδέα πώς να πλησιάσουν ή τι να κάνουν για να φροντίσουν το ζευγάρι τους. Οι περισσότεροι από εμάς λειτουργούμε ενστικτωδώς όταν αναγνωρίσουμε αυτή την ανάγκη στα παιδιά μας, όταν δούμε αυτή την ευαλωτότητα και την ευθραυστότητα, τα παίρνουμε αγκαλιά. Όταν αναγνωρίσουμε ακόμη και στιγμιαία αυτή την ανάγκη στον/στην σύντροφο, μένουμε στην επιφάνεια και βλέπουμε έναν αυστηρό κριτή ο οποίος δεν χρειάζεται αγκαλιά, αλλά κλωτσιά.

Το άγγιγμα, ως πρωταρχικός τρόπος σύνδεσης, θα μείωνε σημαντικά τον θυμό και το άγχος. Και σίγουρα θα διατηρούσε τη σεξουαλική επιθυμία ενεργή. Η συντριπτική πλειοψηφία των παράλληλων ή των εξωσυζυγικών σχέσεων δεν προκύπτει από τη βαρετή σεξουαλική ζωή. Προκύπτει από την αποσύνδεση και την αίσθηση της μοναξιάς.

Είσαι εκεί για μένα; Φοβάμαι, κράτα με σφιχτά! – Διαφωνίες στο Ζευγάρι

Όταν αδυνατώ να συνδεθώ με το ζευγάρι μου, όταν η μόνη μας επικοινωνία γίνεται στο πλαίσιο των «δαιμονικών διαλόγων» και κάποιος άλλος μου χαμογελάσει και νιώσω ξανά μοναδικός, αυτή την ξεχασμένη αίσθηση θα την κυνηγήσω γιατί την έχω ανάγκη. Αυτή την αναγέννηση, αυτό το πάθος που μοιάζει με απρόσκοπτη επικοινωνία και σύνδεση, θα το αναζητήσω εκεί που φαίνεται να είναι πιο εύκολο και προσιτό για όσο κρατήσει.

Το σεξ γίνεται βαρετό και μονοδιάστατο όταν δεν υπάρχει σύνδεση. Αντιθέτως αποκτά άπειρες διαστάσεις ως «σεξ συγχρονισμού» και σύνδεσης, όταν η ερωτική εξερεύνηση βασίζεται στην ασφάλεια. Δεν υπάρχει καμία έρευνα που να υποστηρίζει ότι η σωματική οικειότητα λειτουργεί ανασταλτικά στη διατήρηση της αρχικής φλόγας. Ίσα ίσα, οι σύντροφοι με ασφαλή δεσμό εκφράζουν με μεγαλύτερη ευκολία ανάγκες και προτιμήσεις και είναι πιο ευέλικτοι και ανοιχτοί σε νέες εμπειρίες με τους συντρόφους τους.

Είσαι εκεί για μένα; Φοβάμαι, κράτα με σφιχτά! – Διαφωνίες στο Ζευγάρι

Πώς μπορούμε να το γεφυρώσουμε;

Τι γίνεται όμως όταν οι «δαιμονικοί διάλογοι» έχουν αφήσει τέτοιο αποτύπωμα στη σχέση, που μοιάζει σχεδόν τραυματικό; Πώς επουλώνεται ξανά ο δεσμός, ώστε ο κάθε σύντροφος να μπορεί να επανασυνδεθεί με εμπιστοσύνη προς τον άλλο, ώστε να μπορεί και πάλι να συνδεθεί μέσα από την ευαλωτότητά του;

  • Με αναγνώριση, συνειδητοποίηση και αποδοχή αυτής της αλληλεπίδρασης και της επίπτωσης της δικής μας συμπεριφοράς στον άλλο.
  • Αναλαμβάνοντας την ευθύνη της δικής μας αντίδρασης, αλλά και ανάγκης όχι ως «λάθος» συμπεριφορά, αλλά ως απεγνωσμένη προσπάθεια διάσωσης μιας σχέσης που μας είναι τόσο σημαντική.
  • Τιμώντας τις καλές μας στιγμές και εστιάζοντας και σε αυτές, μεγάλες ή μικρές.
  • Αγγίζοντας τον άλλο πολλές φαινομενικά αδιάφορες στιγμές μέσα στην καθημερινότητα.
  • Γιορτάζοντας σημαντικούς σταθμούς και ημερομηνίες ως τελετουργίες υπενθύμισης μιας σχέσης που κρατά στον χρόνο.
  • Φροντίζοντας τις λέξεις μας, τον τρόπο που απευθυνόμαστε στον άλλο, την έκφρασή μας καθώς αυτές οι λέξεις έχουν την τάση να διαμορφώνουν και τη σκέψη μας άρα και τη ζωή μας.
  • Συν-χωρόντας, που σημαίνει να μπορώ να χωρέσω λειτουργικά μέσα μου κάτι που μου δημιουργεί αρχικά εσωτερική ασυμφωνία και να προχωρήσω μαζί με αυτό χωρίς να το σέρνω. Είτε κάτι δικό μου, είτε κάτι του άλλου συντρόφου.
Είσαι εκεί για μένα; Φοβάμαι, κράτα με σφιχτά! – Διαφωνίες στο Ζευγάρι

Σύμφωνα με τη Sue Johnson «η αγάπη χρειάζεται διαρκή επιβεβαίωση». Όχι με την έννοια του να θυμάμαι πώς ήταν. Αλλά με το να αναγνωρίζω το όμορφο που ζω. Και όχι τόσο από άποψη ποσότητας, όσο ποιότητας.

Αυτές οι «κομβικές στιγμές σύνδεσης», όταν τις αναγνωρίζω και τις μοιράζομαι είναι η συνδετική κόλα της σχέσης. Χρειάζονται δύναμη και κουράγιο για να αναγνωριστούν, ωστόσο αυτό που προσφέρουν είναι πολύτιμο. Προσφέρουν ασφαλή σύνδεση.

«Θέλω να τ’ ακούω, να τ’ ακούω να το λες» που λέει και το τραγούδι και στο εδώ και τώρα και σε βάθος χρόνου μέχρι να γράψει ανεξίτηλα μέσα μου.

Μαριαλένα Κατσούρα

Μαριαλένα Κατσούρα

Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

Καλωσορίζουμε στην ομάδα των experts μας τη Μαριαλένα Κατσούρα. Άρχισε να γνωρίζει τον χώρο της συμβουλευτικής πριν από 10 χρόνια, όταν επέστρεψε Ελλάδα μετά από τις σπουδές της σε Γερμανία, Λουξεμβούργο και Βέλγιο και την απασχόλησή της στο μεταφραστικό τμήμα τριών διαφορετικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αρχικά, ασχολήθηκε βιωματικά με τη συμβουλευτική γονέων στο πλαίσιο του Εργαστηρίου Αποτελεσματικού Γονέα & Δασκάλου (Gordon’s PET/ΤΕΤ), μεταφράζοντας παράλληλα σχετικά βιβλία για την Gordon Hellas (Ages & Stages, Consent for Kids κ.λπ.), και στη συνέχεια μεταπήδησε και επαγγελματικά πλέον στη συμβουλευτική ενηλίκων γενικότερα. Εκπαιδεύτηκε στην προσωποκεντρική συμβουλευτική και τη συνοδεία focusing ως σύμβουλος ψυχικής υγείας. Συνεχίζοντας στην προσέγγιση του ενήλικου παιδιού, εκπαιδεύτηκε στη συγκινησιακά εστιασμένη θεραπεία ζεύγους (EFT) και τον Κύκλο της Ασφάλειας για Γονείς (CoS®- P™) που βασίζονται μεταξύ άλλων στη θεωρεία του δεσμού (attachment). Συνεχίζει να εκπαιδεύεται στους εκάστοτε τομείς ενδιαφέροντος (π.χ. αναπτυξιακές διαταραχές σε παιδιά, τραυματοθεραπεία, σεξουαλικές δυσλειτουργίες σε ζευγάρια κ.λπ.) ακολουθώντας τη ροή. Ζει και εργάζεται στη Θεσσαλονίκη.

Διαβάστε περισσότερα

Η θεραπευτική προσέγγιση EFT (Emotionally Focused Therapy) που ανέπτυξε η Dr. Sue Johnson θεωρείται το πιο αποτελεσματικό μοντέλο για τη δημιουργία σχέσεων αγάπης και περιγράφεται διεξοδικά στο βιβλίο «Κράτα με σφιχτά» σε μετάφραση της Ρίτας Βεντούρα, Μ.Α. ECP. πιστοποιημένης θεραπεύτριας και επόπτριας EFT.

Johnson, S. (2014). Κράτα με σφιχτά. Αθήνα: Εκδόσεις Gutenberg [ISBN 10: 9600116490]

https://drsuejohnson.com/