[Οι εσωστρεφείς] ακούν περισσότερο από ότι μιλούν, σκέφτονται πριν μιλήσουν και πολλές φορές φαίνεται σαν να μπορούν να εκφραστούν καλύτερα στον γραπτό λόγο, παρά σε μια συζήτηση. Έχουν την τάση να αποφεύγουν τις διαμάχες. Πολλοί… φοβούνται την ψιλοκουβέντα, αλλά ευχαριστιούνται τις βαθιές συζητήσεις

Susan Cain

Τα εσωστρεφή παιδιά έλκονται από τον εσωτερικό τους κόσμο. Η προσοχή τους είναι στραμμένη κυρίως στις πιο βαθιές τους σκέψεις και στα συναισθήματά τους. Το έμφυτο ταμπεραμέντο (innate temperament) που τα χαρακτηρίζει, τα ωθεί να παίρνουν ενέργεια από τον ίδιο τους τον εαυτό. Επομένως, είναι σημαντικό να έχουν άφθονο χώρο και χρόνο για να εκφράσουν τις ανάγκες τους και να βιώσουν τη δική τους εσωτερική αλήθεια.

Σύμφωνα με τον Carl Jung (1953) τα εσωστρεφή παιδιά νιώθουν αμηχανία όταν βρίσκονται σε μία κατάσταση που δεν τους είναι γνώριμη. Αυτό συμβαίνει γιατί χρειάζονται χρόνο να επεξεργαστούν τις καινούριες πληροφορίες που λαμβάνουν μέσα από την παρατηρητικότητά τους.

Έρευνες έδωσαν βάση, όχι τόσο στις κοινωνικές θεωρίες οι οποίες συμπεριλαμβάνουν τους γονείς και τους δασκάλους, αλλά στα νευροβιολογικά αίτια τα οποία οδηγούν στην εσωστρέφεια των παιδιών.

Αυτό σημαίνει πως ο εγκέφαλος των εσωστρεφών ανθρώπων απελευθερώνει κυρίως την ορμόνη “ακετυλοχολίνη” σε αντίθεση με τους εξωστρεφείς που απελευθερώνουν τη “ντοπαμίνη”. Η ακετυλοχολίνη βοηθάει τους εσωστρεφείς να αναπληρώνουν την ενέργειά τους μέσα από τον εσωτερικό τους κόσμο.

Επίσης, η θεωρία του Eysenck (1967) υπογραμμίζει ότι τα ποσοστά διέγερσης του εγκεφαλικού φλοιού των εσωστρεφών παιδιών είναι υψηλότερα σε αντίθεση με αυτά των εξωστρεφών παιδιών. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα εσωστρεφή παιδιά να προσπαθούν να βρουν τρόπους να μειώσουν αυτή την τόσο υψηλή εγκεφαλική διέγερση (Little, 2004).

Σύμφωνα με τους Callueng και Oakland (2014), τα εσωστρεφή παιδιά νιώθουν όμορφα όταν ακούν τους γύρω τους. Επομένως είναι καλοί ακροατές. Αντίθετα, νιώθουν ότι κουράζονται αρκετά όταν πρέπει να μιλήσουν και να πάρουν μέρος σε πολύωρες συζητήσεις. Αυτό δε σημαίνει ότι δεν ανήκουν στους κοινωνικούς ανθρώπους. Δημιουργούν φιλίες. Απλώς επιλέγουν να έχουν λίγους φίλους στη ζωή τους.

Οι φιλίες τους χαρακτηρίζονται από σταθερότητα και διάρκεια στο χρόνο.

Επιπρόσθετα, εξαιτίας της εξαιρετικής ακουστικής και παρατηρητικής ικανότητάς τους, τα εσωστρεφή παιδιά έχουν πλούσιες και έγκυρες πληροφορίες, τις οποίες είναι πάντα πρόθυμα να μοιραστούν με τους ανθρώπους που εμπιστεύονται. Πολλές φορές η κοινωνία, καθώς και οι συνομήλικοί τους, πιστεύουν ότι κρύβουν κάποιο μυστικό. Ουσιαστικά αυτό που θέλουν είναι να μη μοιραστούν κάτι που είναι πολύτιμο για εκείνα, με ανθρώπους που δεν τους ξέρουν αρκετά καλά.

Η δύναμή τους είναι η ηρεμία τους.

Τα εσωστρεφή παιδιά δεν εμπλέκονται σε αντιπαραθέσεις. Όταν το κλίμα δεν τους ταιριάζει ή τα ταράζει, αποχωρούν αθόρυβα. Η μεγαλύτερη πλειοψηφία διατηρεί αυτό το χαρακτηριστικό και στην ενήλικη ζωή. Επίσης, όταν δεν τους ταιριάζει ο χαρακτήρας ενός ανθρώπου φροντίζουν να απομακρύνονται από αυτόν χωρίς να προκαλούν θυμό ή εντάσεις.

Όταν πρέπει να συμμετέχουν σε ομαδικές εργασίες, τα εσωστρεφή παιδιά δυσκολεύονται

Αυτό συμβαίνει γιατί δεν έχουν τον κατάλληλο χρόνο να επεξεργαστούν τις σκέψεις τους και τις πληροφορίες που έχουν συλλέξει. Σε καμία περίπτωση η ταχύτητα επεξεργασίας των πληροφοριών δεν πρέπει να ταυτίζεται με το πόσο έξυπνος είναι ένας άνθρωπος. Αντιθέτως, έχει να κάνει με τον τρόπο επεξεργασίας των πληροφοριών αλλά και με την ανάγκη του προσωπικού χρόνου. Η ανάγκη για προσωπικό χρόνο χαρακτηρίζει έντονα τα εσωστρεφή παιδιά.

Επίσης λόγω της γρήγορης αλλαγής θεμάτων σε μία ομαδική συζήτηση, τα εσωστρεφή παιδιά αποδιοργανώνονται ακόμα και αν οι ιδέες τους για ένα θέμα είναι αναπτυγμένες. Λειτουργούν καλύτερα όταν τους ανατίθενται εργασίες όπως το να μετρούν το χρόνο σε μία εργασία / δραστηριότητα ή να κρατούν σημειώσεις.

Γενικότερα, τα εσωστρεφή παιδιά διαπρέπουν στις γραπτές εργασίες. Έχουν χρόνο να επεξεργαστούν τις σκέψεις τους και να διορθώσουν, καθώς και να βελτιώσουν τη δουλειά τους προτού την παραδώσουν.

Στις προφορικές εργασίες, καθώς και στην προφορική εξέταση, χρειάζονται παραπάνω χρόνο και ενθάρρυνση από τον δάσκαλο για να ξεδιπλώσουν τις γνώσεις τους μέσα στην τάξη, ακόμα και αν το λεξιλόγιό τους είναι πλούσιο.

Η μνήμη των παιδιών με εσωστρέφεια χαρακτηρίζεται μακροπρόθεσμη.

Γι’αυτό τον λόγο, μεταγενέστερα, όταν μάθουν κάτι, το μαθαίνουν για μια ζωή.

Χαίρονται να βλέπουν τα άλλα παιδιά να παίζουν, όπως τόνισε εμφατικά και η Marti Olsen Laney στο βιβλίο της το 2005, όμως θέλουν λίγο παραπάνω χρόνο για να πάρουν μέρος και εκείνα με τη σειρά τους στο παιχνίδι. Ωστόσο, δείχνουν να έχουν προτίμηση στο ατομικό μοναχικό παιχνίδι.

Η εσωστρέφεια είναι επιλογή. Το εσωστρεφές παιδί στέκεται με δέος μπροστά στη δύναμη των δικών του σκέψεων και ψάχνει περιβάλλοντα τα οποία δεν χαρακτηρίζονται από υπερδιέγερση (Cain, 2013).

«Σκέψου πριν πράξεις».

Η συγκεκριμένη φράση νοείται ως το δυνατό χαρτί των εσωστρεφών παιδιών. Τα εσωστρεφή παιδιά επεξεργάζονται μία πληροφορία και ιχνηλατούν μία κατάσταση πολύ στενά προτού αποφασίσουν αν θα πρέπει να πράξουν ή όχι. Κατ’ αυτό τον τρόπο παραμένουν αφοσιωμένα στο στόχο τους και δύσκολα αποτυγχάνουν.

Τέλος, θα ήθελα να αναφερθώ στη θεωρία του Ψευδούς Εαυτού (False Self). Όταν ένα παιδί δεν γίνεται αποδεκτό έτσι όπως ακριβώς είναι από την κοινωνία (οικογενειακό περιβάλλον, σχολείο, φίλοι ίδιας ηλικίας κλπ), έχει την τάση να δημιουργεί έναν Ψευδή Εαυτό. Προσπαθεί να φτιάξει μια μάσκα την οποία θα φορά σε κάθε κοινωνική περίσταση, έτσι ώστε να ταιριάζει με τα «ηθικά πρέπει» της κοινωνίας και να μη νιώθει στο περιθώριο.

Τελικά, μεγαλώνοντας και βλέποντας πως ο Αληθής Εαυτός (True Self) σταδιακά αποχωρεί, σαν ενήλικας θα νιώθει άνθρωπος χωρίς πληρότητα και αυθεντικότητα γιατί δεν ακούστηκαν οι ανάγκες του τη στιγμή που θα έπρεπε να ακουστούν (Donald Winnicott’s theories).

Είναι πολύ σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε ως ενήλικες (γονείς και δάσκαλοι) πως οφείλουμε να στηρίξουμε και να υποστηρίξουμε όλα τα παιδιά – εξωστρεφή και εσωστρεφή. Ειδικά σε μία εποχή όπου τα πάντα θορυβούν μέσα στην καθημερινότητά μας και όλα γίνονται σε ταχύτητα φωτός, τα εσωστρεφή παιδιά μάς έχουν ανάγκη.

Μόλις καταλάβουμε εμείς οι ίδιοι τη φύση αυτών των παιδιών, τότε σίγουρα θα καταφέρουμε να τα βοηθήσουμε να αναγνωρίσουν τις πραγματικές τους δυνάμεις και να καλλιεργήσουν τις επιθυμίες τους.

Από την Ιωάννα Κυράτσου, Γλωσσολόγο & Καθηγήτρια Αγγλικών
joannakyratsou@gmail.com