Είναι αργά το βράδυ, ήρθε η ώρα για ύπνο. «Έχεις βουρτσίσει τα δόντια σου;» ρωτάει ο πατέρας τον πεντάχρονο γιο του. Το αγόρι απαντάει καταφατικά χωρίς δισταγμό. Όμως, μια δεύτερη ματιά στη στεγνή οδοντόβουρτσα και στον καθαρό νεροχύτη, αποκαλύπτει τον μικρό απατεώνα που είπε ψέματα.

Πότε αρχίζουν τα παιδιά να λένε ψέματα;

Τα παιδιά μπορούν να μάθουν να λένε από νωρίς, συνήθως περίπου τριών ετών. Αυτό συμβαίνει όταν τα παιδιά αρχίζουν να συνειδητοποιούν ότι η μαμά και ο μπαμπάς δεν μπορούν να διαβάσουν τις σκέψεις του. Άρα, τώρα μπορούν να πουν πράγματα που δεν είναι αληθινά χωρίς να το γνωρίζουν οι γονείς τους.

Τα πρώτα ψέματα των μικρών παιδιών είναι συχνά πιο χιουμοριστικά παρά αποτελεσματικά. Φανταστείτε το παιδί που ισχυρίζεται ότι δεν έχει φάει κανένα κέικ ενώ το στόμα του είναι ακόμα γεμάτο ή που κατηγορεί τον σκύλο για τα σχέδια στον τοίχο. Τα μικρά παιδιά μπορεί να γνωρίζουν ότι μπορούν να εξαπατήσουν τους άλλους, αλλά δεν έχουν ακόμη την πολυπλοκότητα να το κάνουν καλά.

Τα παιδιά  λένε ακόμα συχνότερα ψέματα στα 4-6 χρόνια. Μπορεί να γίνουν καλύτεροι στο να λένε ψέματα, ταιριάζοντας τις εκφράσεις του προσώπου τους και τον τόνο των φωνών τους με αυτά που λένε.

Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν,

μπορούν να λένε πιο επιτυχημένα ψέματα χωρίς να τα πιάσουν. Τα ψέματα γίνονται επίσης πιο περίπλοκα, επειδή τα παιδιά έχουν περισσότερες λέξεις και πλέον μπορούν καλύτερα να κατανοήσουν πώς σκέφτονται οι άλλοι.

Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, ενισχύεται και η ικανότητά τους να λαμβάνουν προοπτικές. Έτσι, αυξάνουν όλο και περισσότερο την ικανότητα να κατανοούν τα είδη ψεμάτων που θα είναι πιστευτά στους άλλους. Γίνονται επίσης καλύτεροι στο να διατηρούν το ψέμα με την πάροδο του χρόνου.

Η ηθική ανάπτυξη ξεκινά επίσης. Τα μικρότερα παιδιά είναι πιο πιθανό να ψεύδονται για προσωπικό κέρδος, ενώ τα μεγαλύτερα παιδιά αναμένουμε όλο και περισσότερο να αισθάνονται άσχημα για τον εαυτό τους αν ψεύδονται. Μέχρι την εφηβεία, τα παιδιά λένε τακτικά λευκά ψέματα για να αποφύγουν να βλάψουν τα συναισθήματα άλλων ανθρώπων.

Τα μεγαλύτερα παιδιά και οι έφηβοι είναι επίσης πιο πιθανό να κάνουν διάκριση μεταξύ διαφορετικών ειδών ψεμάτων. Τα λευκά ψέματα, για αυτούς, θεωρούνται λιγότερο  επιβλαβή.

Γιατί λένε ψέματα τα παιδιά;

Τα παιδιά μπορεί να λένε ψέματα:

  • Να καλύψουν κάτι ώστε να μην πιαστούν από τους γονείς.
  • Να κάνουν μια ιστορία πιο συναρπαστική.
  • Να τραβήξουν την προσοχή.
  • Να προστατέψουν τα συναισθήματα των άλλων.
  • Να αποφύγουν τους μπελάδες και τα μπλεξίματα.
  • Να κάνουν κάτι που απαγορεύεται.
  • Για πλάκα: Μερικές φορές ψεύδονται μόνο για διασκέδαση. Είναι ένας τρόπος που ενσωματώνουν τον φανταστικό τους κόσμο στην πραγματικότητά τους.
  • Για να κάνουν κάποιον χαρούμενο. Αυτό που αποκαλούμε «λευκό ψέμα».
  • Κάλυψη για έναν ενήλικα ή άλλο παιδί που τους ζήτησε να πει ψέματα.
  • Για να βελτιώσουν  την αυτοεκτίμηση και να αποκτήσουν την αποδοχή. Τα παιδιά που δεν έχουν αυτοπεποίθηση μπορούν να λένε μεγαλοπρεπή ψέματα για να κάνουν τους εαυτούς τους να φαίνονται πιο εντυπωσιακοί, ειδικοί ή ταλαντούχοι για να φουσκώσουν την αυτοεκτίμησή τους και να φανούν όμορφοι στα μάτια των άλλων.

Σε γενικές γραμμές, θα λέγαμε ότι τα παιδιά γενικά δεν ψεύδονται κακόβουλα. Σίγουρα ένα ψέμα δεν είναι σημάδι ούτε ότι το παιδί σας θα είναι ένα ανέντιμο άτομο, αλλά ούτε ότι έχει κάποιο ψυχοπαθολογικό πρόβλημα . Μην ξεχνάτε ότι βρίσκονται στη διαδικασία μάθησης ακόμα, μαθαίνουν  για την αλήθεια και πώς λειτουργεί το ψέμα. Είναι σημαντικό να γνωρίζουν ότι είναι εντάξει να πιαστείς σε ένα ψέμα, αυτό που έχει σημασία είναι να πεις την αλήθεια, τελικά.

Νομίζω ότι οι περισσότεροι γονείς μπορούν να κατανοήσουν τους λόγους για τους οποίους ψεύδονται τα παιδιά και να θυμούνται μια στιγμή στη ζωή τους όταν είπαν ψέματα και αυτοί για τον ίδιο λόγο. Το ψέμα είναι μια προσαρμοστική κοινωνική στρατηγική που χρησιμοποιούμε για την πλοήγηση και τον έλεγχο καταστάσεων, όπου η αλήθεια μπορεί να μην έχει θετικό αποτέλεσμα. Η άνευ όρων αγάπη και αποδοχή αφαιρεί την ανάγκη ψέματος, σε πολλές περιπτώσεις, με αποτέλεσμα λιγότερα ψέματα και περισσότερη αλήθεια στη ζωή σας!

Από την Έλενα Αναστασιάδου, Ψυχοθεραπεύτρια παιδιών και εφήβων, Ψυχολόγο
e.anastasiadoy@gmail.com

Έλενα Αναστασιάδου

Έλενα Αναστασιάδου

Ψυχοθεραπεύτρια παιδιών και εφήβων, Ψυχολόγος

Με πολλή χαρά υποδεχόμαστε στην ομάδα των experts μας της Έλενα Αναστασιάδου, Ψυχοθεραπεύτρια παιδιών και εφήβων, που θα μοιραστεί μαζί μας τις γνώσεις της!

Διαβάστε περισσότερα