Αισθήσεις

Από τη βρεφική κιόλας ηλικία τα παιδιά μαθαίνουν να αναγνωρίζουν τον υλικό κόσμο. Η μόνη διαφορά είναι ότι, καθώς μεγαλώνουν, μαθαίνουν να ονομάζουν αυτό που ακούν και βλέπουν.

Για να αναγνωρίσουν τον υλικό κόσμο και να μπορέσουν να δώσουν όνομα σε αυτό που βλέπουν εκείνη τη στιγμή, τα βρέφη χρησιμοποιούν δύο αισθήσεις: την ακοή και την όραση. Μέσω αυτών των δύο αισθήσεων, τα μωράκια μαθαίνουν τη γλώσσα πριν καν την μιλήσουν.

Ποια αίσθηση λειτουργεί πρώτα στα μωρά; Η ακοή ή η όραση;

Βρέφη: Ακοή και Όραση

Ακοή

Η ακοή αναπτύσσεται αναλόγως με τη συχνότητα των ήχων που περιβάλλουν τα βρέφη. Όπως θα έχουμε όλοι παρατηρήσει, τα μωρά αντιλαμβάνονται αμέσως τη φωνή της μαμάς.

Αυτό συμβαίνει επειδή ακούν τη φωνή της από την προγεννητική κιόλας περίοδο.

Για να καταλάβουμε καλύτερα πώς λειτουργεί η αίσθηση της ακοής στα μωρά, είναι σημαντικό σε αυτό το σημείο να αναφέρουμε 2 κατηγορίες της γλωσσικής τους ανάπτυξης:

1.     Κλάμα – Γέλιο:

Από 0 έως 3 μηνών τα μωρά δείχνουν την ευχαρίστηση και τη δυσαρέσκειά τους μέσα από τους ήχους του γέλιου και του κλάματος. Είναι δύο από τους τρόπους που μπορούν να χρησιμοποιήσουν για να επικοινωνήσουν με τους ανθρώπους γύρω τους. Κυρίως όμως το κλάμα παίζει πρωταρχικό ρόλο σε ορισμένα μωρά γιατί με αυτόν τον τρόπο εκφράζουν τις πρώτες τους ανάγκες (π.χ. αίσθηση της πείνας).

Συμβουλή: Το κάθε μωρό έχει τον δικό του τρόπο να εκφράζει τις ανάγκες του. Για αυτό είναι σημαντικό να έχουμε 24ωρη επαφή με το νεογνό έτσι ώστε να μάθουμε τους τρόπους έκφρασής του.

Είναι πολύ σημαντικό σε αυτό το σημείο να ανταποκρινόμαστε και να μιλάμε στο μωράκι μας με γλυκό τρόπο σε κάθε στιγμή της καθημερινότητάς του (π.χ. στο μπάνιο, στο ντύσιμο, στο φαγητό).

2.     Βάβισμα:

Για να δώσουμε ακριβώς την έννοια του όρου, τα μωρά από την ηλικία των 5-6 μηνών εκφράζονται με διάφορους επαναλαμβανόμενους ήχους όπως “ντα-ντα, “μπα-μπα”. Αυτή η αυθόρμητη και αντανακλαστική λεκτική έκφραση των μωρών λέγεται βάβισμα και διαρκεί περίπου μέχρι τους πρώτους 12 μήνες.

Παρακάτω θα δούμε πώς το βάβισμα διαφοροποιείται ανάλογα με την ηλικία.

  • Τα μωράκια από τις πρώτες εβδομάδες αρχίζουν να παράγουν ήχους. Μέχρι και τον τρίτο μήνα, έχουν αρχίσει να χρησιμοποιούν τα πρώτα τους φωνήεντα (π.χ. οοο, ααα) μέχρι τη στιγμή όπου θα παράγουν τα πρώτα σύμφωνα (π.χ. μπου, ντου), τα οποία κάνουν την εμφάνισή τους από τον τρίτο μήνα και μετά. Η ικανότητα να χρησιμοποιούν ένα φωνήεν το οποίο συνοδεύεται από ένα σύμφωνο λέγεται “κανονικό βάβισμα” (canonical babbling).
  • Στους 6 με 7 μήνες αποκτούν την ικανότητα να ενώνουν τους ήχους σε μία λέξη (π.χ. μπα-μπα = μπαμπά).
  • Στους 7 με 8 περίπου μήνες αρχίζουν σιγά σιγά να καταλαβαίνουν την αφηρημένη σχέση ανάμεσα σε έναν ήχο και σε ένα αντικείμενο.
  • Στους 12 πλέον μήνες τα μωρά κάνουν προσπάθεια να φτιάξουν παραπάνω λέξεις με σωστή τονικότητα και σωστό ρυθμό.
Βρέφη: Ακοή και Όραση

Ποια είναι η σχέση της ακοής με το βάβισμα;

Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, τα μωρά έχουν τη φυσική ικανότητα να λαμβάνουν ήχους από το περιβάλλον γύρω τους. Το βάβισμα δείχνει ότι το μωρό χρησιμοποιεί ήχους που έχει ήδη ακούσει. Πιο συγκεκριμένα, όταν η μανούλα επαναλαμβάνει συνεχώς τους ήχους |μπα-μπα|, το μωρό συνηθίζει στο άκουσμα των ήχων με αποτέλεσμα να πει τη λέξη «μπαμπά».

Πότε όμως αποκτά νόημα η λέξη; Ποια αίσθηση ενισχύει την ακοή και βοηθά στο να δοθεί ουσιαστικό νόημα στους ήχους τους οποίους έχει μάθει το μωρό να ενώνει;

Όραση

Πολύ συχνά ακούμε πως τα παιδιά δε μαθαίνουν από αυτά που λέμε αλλά από το παράδειγμα που τους δίνουμε. Το ίδιο ισχύει και για τη γλωσσική ανάπτυξη των μωρών. Αν χρησιμοποιήσουμε το παραπάνω παράδειγμα με τη μητέρα που επαναλαμβάνει τους ήχους |μπα-μπα| και προσθέσουμε την παρουσία του πατέρα, τότε η λέξη «μπαμπάς» αποκτά νόημα. Για το μωρό ο μπαμπάς είναι ο άνθρωπος εκείνος που δείχνει η μαμά, καθώς εκφέρει τη συγκεκριμένη λέξη.

Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι τα μωράκια απευθύνονται, με τις εκφράσεις και τις κινήσεις τους, κυρίως στους ανθρώπους που ακούν και βλέπουν πιο συχνά. Επομένως, παρόλο που το μωράκι αρχίζει να αντιλαμβάνεται το νόημα κάποιων λέξεων (πχ. μαμά, μπαμπά) από τους πρώτους 8 – 10 μήνες, είναι σημαντική η παρουσία μας, τόσο η λεκτική όσο και η οπτική, καθ’ όλη τη διάρκεια της γλωσσικής του ανάπτυξης.

Βρέφη: Ακοή και Όραση

Επίσης, στους 8 μήνες γίνεται πιο έντονη η επιθυμία του μωρού να παρατηρεί τον κόσμο γύρω του. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να έχει έντονη επιθυμία να επικοινωνήσει λεκτικά με τους γύρω του και να πάρει μέρος σε συζητήσεις.

Για παράδειγμα,

αν βάλουμε το μωράκι να καθίσει ανάμεσα στη μαμά και στον μπαμπά του, θα παρατηρήσουμε πως γυρνά το κεφαλάκι του μία στον έναν και μία στον άλλον, ανάλογα με το ποιος μιλά κάθε φορά. Επομένως, τα οπτικοακουστικά ερεθίσματα παίζουν μεγάλο ρόλο στη γλωσσική ανάπτυξη του μωρού.

Θα ήθελα να τονίσω πως οι αριθμοί των μηνών που έχω χρησιμοποιήσει στο άρθρο βασίζονται σε έρευνες που έχουν γίνει από παλιά (π.χ. Bahrick, 1994; Eilers & Oller, 1994; Ejiri, 1998) μέχρι και πρόσφατα (π.χ. Bergelson & Swingley, 2012; Geambaşu, Scheel, Levelt, Scott, & Waughtal, 2016) και απευθύνονται στο μεγαλύτερο ποσοστό των παιδιών.

Ωστόσο, αυτά τα αποτελέσματα δεν αποκλείουν την πιθανότητα πως κάποια παιδιά μπορεί να εμφανίσουν τα πρώτα σημάδια του βαβίσματος και της ομιλίας πιο αργά στη ζωή τους. Όλα είναι σχετικά.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως τα παιδιά είναι διαφορετικά και, επομένως, διαφορετική είναι και η γλωσσική ανάπτυξη του καθενός. Σε μία τέτοια περίπτωση δε χρειάζεται να αγχωθούμε. Αντιθέτως, αν νιώσουμε ανησυχία, θα πρέπει να το συζητήσουμε με τους ανθρώπους που έχουμε επιλέξει να συνεργαστούμε όσον αφορά στην υγεία του παιδιού μας.

Ιωάννα Κυράτσου

Ιωάννα Κυράτσου

Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια Αγγλικών

Η Ιωάννα Κυράτσου είναι αδειοδοτημένη Καθηγήτρια Αγγλικών. Έχει Μεταπτυχιακή Ειδίκευση στη Γλωσσολογία με κατεύθυνση την Ψυχογλωσσολογία και Νευρογλωσσολογία. Έχει εργαστεί ευρέως τα τελευταία 15 χρόνια στην διδασκαλία της Αγγλικής γλώσσας σε παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας. Τα τελευταία 3 χρόνια εργάζεται με παιδιά βρεφικής ηλικίας (1-2 χρονών) και γονείς. Η προσέγγιση που ακολουθεί στα μικρά παιδιά βασίζεται στη μάθηση μέσω των 5 αισθήσεων και μέσω του ελεύθερου παιχνιδιού. Μπείτε στο προφίλ της για να μάθετε περισσότερα για εκείνη!

Διαβάστε περισσότερα

Bahrick, L. E. (1994). The Development of Infants’ Sensitivity to Arbitrary Intermodal Relations. Ecological Psychology, 6(2), 111–123. https://doi.org/10.1207/s15326969eco0602_2

Bergelson, E., & Swingley, D. (2012). At 6-9 months, human infants know the meanings of many common nouns. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 109(9), 3253–3258. doi:10.1073/pnas.1113380109

Eilers, R., & Oller, D.K. (1994). Infant vocalizations and the early diagnosis of severe hearing impairment. The Journal of pediatrics, 124 2, 199-203.

Ejiri, K. (1998). Relationship between Rhythmic Behavior and Canonical Babbling in Infant Vocal Development. Phonetica, 55(4), 226–237. https://doi.org/10.1159/000028434

Geambaşu, A., Scheel, M., Levelt, C.C., Scott, J.P., & Waughtal, D. (2016). Cross-linguistic Patterns in Infant Babbling.