Πίνακας περιεχομένων

Η γέννηση είναι ένα βιολογικό γεγονός με πολιτισμικές ρίζες και ψυχολογικές, κοινωνικές και οικογενειακές προεκτάσεις, που διαμορφώνεται μέσα στην εκάστοτε κοινωνία που εκτυλίσσεται. Αναλόγως το κοινωνικό πλαίσιο ορίζεται και η προσέγγιση της εγκυμοσύνης και των μοντέλων τοκετού που επικρατούν. Ένα ποσοστό των γυναικών φοβούνται ιδιαίτερα τον τοκετό και αυτό τις αποδυναμώνει ψυχικά.

Τι είναι η τοκοφοβία

Η γυναίκα φοβάται και έχει έντονη ανησυχία για τον επερχόμενο τοκετό και αυτό βασίζεται στη δική της αίσθηση ανεπάρκειας. Οι φόβοι περιλαμβάνουν: 

  • μη υποφερτό πόνο
  • μακρύ τοκετό
  • πανικό κατά τον τοκετό
  • ανικανότητα για σωστή αναπνοή και σπρώξιμο ή σωματική ανεπάρκεια
  • αδυναμία συνεργασίας ή έλλειψη σεβασμού, ενσυναίσθησης και υποστήριξης από το προσωπικό
  • απώλεια αυτοελέγχου
  • επιπλοκές και μαιευτικές παρεμβάσεις
  • αγωνία για τη ζωή των ίδιων ή των παιδιών τους
Τοκοφοβία: από μία ψυχοκοινωνική ματιά

Παράγοντες που σχετίζονται με την τοκοφοβία:

Παράγοντες προδιάθεσης

    • Γέννα σε ξένη χώρα
    • Ιστορικό κακοποίησης
    • Ιστορικό κατάθλιψης, αγχώδους διαταραχής ή ψυχιατρικής θεραπείας

    Παράγοντες προσωπικότητας

      • Γενικό άγχος
      • Νευρωτισμός (συναισθηματική αστάθεια)
      • Ευαλωτότητα
      • Κατάθλιψη
      • Χαμηλή αυτοπεποίθηση
      • Ευερεθιστότητα και αρνητισμός

      Άλλοι δημογραφικοί, κοινωνικοί και ψυχολογικοί παράγοντες 

        • Ηλικία άνω των 30
        • Χαμηλό κοινωνικοοικονομικό επίπεδο
        • Ελλιπής πληροφόρηση
        • Χαμηλή στήριξη από τον σύντροφο και το περιβάλλον
        • Περιορισμένη σεξουαλική και φυσική δραστηριότητα
        • Επιπλοκές ή δυσάρεστα συμπτώματα σε παρούσα ή προηγούμενη κύηση 

        Μία διαφοροποίηση μεταξύ των πρωτότοκων και των πολύτοκων που παρουσιάζουν φόβο για την γέννα, είναι η εξής:

        • Οι πρωτότοκες φαίνεται να έχουν αίσθημα φόβου για το άγνωστο, τις σωματικές αλλαγές, την ελλιπή ενημέρωση και τον πόνο.
        • Οι πολύτοκες πυροδοτούνται από αρνητικές εμπειρίες με το προσωπικό και από μαιευτικές επιπλοκές και παρεμβάσεις.
        Τοκοφοβία: από μία ψυχοκοινωνική ματιά

        Προεκτάσεις του φόβου

        Η τοκοφοβία απασχολεί σε μεγάλο βαθμό τη μελλοντική ή παρούσα έγκυο τόσο στο βίωμα της εγκυμοσύνης και στην καθημερινότητά της, αλλά και μετέπειτα στον δεσμό με το νεογέννητο και στη διαδικασία του θηλασμού. Επίσης, οι γυναίκες προβαίνουν συχνότερα σε αιτήματα για περισσότερες ιατρικές παρεμβάσεις, από εξετάσεις έως και την επιλογή της καισαρικής. Άλλωστε, η τοκοφοβία είναι ίσως ο πιο κοινός υποβόσκων παράγοντας για επιλογή καισαρικής τομής άνευ ιατρικής χρησιμότητας. Τέλος, σε μία πιο μακροπρόθεσμη σκοπιά, η γυναίκα οδηγείται σε καθυστέρηση ή και αποφυγή μελλοντικών κυήσεων και σε διαταραχή της σχέσης με τον σύζυγο.

        Στη συνέχεια, είναι να στραφεί η οπτική προς την διαχείριση του φόβου αυτού, καθώς και σε παραμέτρους που παίζουν σημαντικό ρόλο κατά τον τοκετό.

        Διαχείριση της τοκοφοβίας

        Μαιευτική πλευρά

        Ένα μεγάλο μέρος της διαχείρισης αφορά στην παροχή ιατρικών και μαιευτικών υπηρεσιών και στο κατά πόσο η γυναίκα δύναται να έχει τρεις βασικές παραμέτρους: Επιλογή (δυνατότητα έκφρασης προτιμήσεων), έλεγχο (ενεργή συμμετοχή που συνδράμει στην αυτοπεποίθηση) και συνέχεια (να υπάρχουν οι παραπάνω παράμετροι καθ’ όλη τη διάρκεια της αναπαραγωγικής διαδικασίας, από τη σύλληψη έως τη λοχεία). 

        Επιπλέον, η θετική αποτίμηση της εμπειρίας του τοκετού συνδέεται με τον εξής συνδυασμό: Η κατάλληλη ψυχική προετοιμασία και η διαμόρφωση ενός οικείου χώρου με ευελιξία μέσα σε αυτόν είναι χρησιμότερη από κάθε φάρμακο για την διαχείριση του πόνου και την αίσια εξέλιξη του τοκετού. Σημαντικό ρόλο παίζουν η σταθερή παρουσία ενός φροντιστή (μαία) και των οικείων προσώπων (σύζυγος) και ο χρόνος που περνούν με το νεογνό. 

        Τοκοφοβία: από μία ψυχοκοινωνική ματιά

        Ψυχολογική πλευρά

        Η μετάβαση στη μητρότητα αποτελεί μία ξεχωριστή συγκινησιακή και συναισθηματική εμπειρία, όπου η ταυτότητα της γυναίκας αλλάζει πυρηνικά. Στην πορεία αυτής της περιόδου, είναι πολύ σημαντικό η γυναίκα και το ζευγάρι να υποστηρίζονται σε επίπεδο πληροφόρησης και παράλληλα σε ψυχικό και σχεσιακό επίπεδο.

        Έρευνες που έχουν γίνει σχετικά με την τοκοφοβία, αλλά και την εμπειρία του τοκετού γενικότερα επισημαίνουν ως κλειδιά στη διαχείριση του φόβου και την ευχαρίστηση της διαδικασίας την ψυχολογική υποστήριξη τόσο από το μαιευτικό (περισσότερο από το ιατρικό) προσωπικό όσο και από το περιβάλλον. Μάλιστα, προέχει η πίστη των ειδικών προς την γυναίκα και την ικανότητά της να ανταπεξέλθει. Ο κύκλος της γυναίκας και πρωτίστως ο σύντροφός της είναι να εμπλουτίσουν τη σχέση τους με φροντιστικά και ενθαρρυντικά στοιχεία. Η ψυχοθεραπευτική διεργασία σε ατομικό ή και ομαδικό πλαίσιο, με μία καλή θεραπευτική σχέση, στοιχεία ψυχοεκπαίδευσης και τεχνικών χαλάρωσης (γνωσιακή συμπεριφορική προσέγγιση) έχουν θετικά αποτελέσματα. Τα παραπάνω ενισχύουν την αίσθηση αυτοελέγχου της γυναίκας και μέσω της συστημικής ψυχοθεραπευτικής προσέγγισης δημιουργείται ένα ευρύτερο υποστηρικτικό δίκτυο με φροντίδα προς το πρόσωπό της.

        Βίκυ Κακουριώτη

        Βίκυ Κακουριώτη

        Ψυχολόγος – Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια (Εκπ)

        Η Βίκυ Κακουριώτη είναι Ψυχολόγος και Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια (Εκπ). Το όνειρό της είναι να στηρίζει γυναίκες και οικογένειες σε οποιαδήποτε δυσκολία συναντούν στην απόκτηση παιδιού και στο γονικό τους ρόλο, φροντίζοντας να τους ενδυναμώνει ψυχικά μέσα από την έκφραση όλων των συναισθημάτων.

        Διαβάστε περισσότερα

        O’Connell, M. A., Khashan, A. S., Leahy-Warren, P., Stewart, F., & O’Neill, S. M. (2021). Interventions for fear of childbirth including tocophobia. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2021(7)

        Σκοπέζι, Α. & Βιτέρμπορι, Π. (2007). Ψυχολογία της Μητρότητας. Αθήνα: Lector

        Striebich, S., Mattern, E., & Ayerle, G. M. (2018). Support for pregnant women identified with fear of childbirth (FOC)/tokophobia – A systematic review of approaches and interventions. Midwifery, 61, 97–115.

        Ternström, E., Hildingsson, I., Haines, H., & Rubertsson, C. (2016). Pregnant women’s thoughts when assessing fear of birth on the Fear of Birth Scale. Women and Birth, 29(3), e44–e49.