“Όταν οι μικροί άνθρωποι κατακλύζονται από μεγάλα συναισθήματα, δουλειά μας είναι να μοιραστούμε μαζί τους την ηρεμία μας”

L.R. Knost

Πίνακας περιεχομένων

Εισαγωγή στην προσέγγιση

Ο κόσμος μας είναι γεμάτος από κρίσεις, γι’αυτό όσο και αν θέλουμε να προστατέψουμε τα παιδιά από το να γνωρίζουν για τις κοινωνικές αναταραχές ή από το να τις βιώσουν, η πραγματικότητα θα έρθει και θα μας διαψεύσει. Αυτό που έχει σημασία είναι οι ενήλικες να “στέκονται” δίπλα στα παιδιά τους με ενσυναίσθηση και ψυχραιμία για να εξηγήσουν τα γεγονότα με τον κατάλληλο τρόπο για την κάθε περίσταση, να ανακουφίσουν το συναίσθημα και να ενδυναμώσουν την ψυχική ανθεκτικότητα του παιδιού γεμίζοντας την φαρέτρα του με χρήσιμα εργαλεία αντιμετώπισης (Knost, 2013). 

Ένας ενήλικας χρειάζεται να δίνει έμφαση, σε κάθε συζήτηση με το παιδί του, στα εξής δύο σημεία: 

  • πάντα υπάρχουν άνθρωποι που βοηθούν τους ανθρώπους 
  • οι ενήλικες πάντα θα κάνουν ό,τι καλύτερο μπορούν για να είναι τα παιδιά ασφαλή (Starnes, 2022). 

Για όλα τα “μεγάλα” θέματα αυτό που χρειάζονται τα παιδιά είναι απλές, ειλικρινείς και κατανοητές για το αναπτυξιακό τους επίπεδο απαντήσεις, τον χώρο και τον χρόνο για να εκφράσουν ελεύθερα το συναίσθημά τους, να ακουστούν, να καθησυχάζονται και να βρίσκουν παρηγοριά για όσα συμβαίνουν (Starnes, 2022). 

Σοβαρές συζητήσεις με το παιδί μου: Μιλώντας στο παιδί μου για το σχολικό εκφοβισμό

Λίγα λόγια για το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού

Ο εκφοβισμός είναι μια συνειδητή πράξη ή ενέργεια επιθετικής συμπεριφοράς που ποικίλει στο χρονικό πλαίσιο της διάρκειάς της. Το παιδί που λειτουργεί ως θύτης έχει ως επιθυμία να βλάψει τον άλλον λόγω της αδυναμίας που παρατηρεί και συνήθως δείχνει άγνοια και απουσία φόβου για τις συνέπειες που θα επέλθουν. Αλλιώς θα μπορούσε να ειπωθεί ως η ηθελημένη, συνειδητή επιθυμία να πληγώσεις ένα άλλο άτομο. Μπορεί να είναι περιστασιακό και να έχει μικρή διάρκεια ή μπορεί να είναι συστηματικό και διαρκές (Tatum, 1989).

Όταν αναφερόμαστε στο φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού, δε μιλάμε για μία απλή διαφωνία μεταξύ δύο παιδιών στο σχολικό περιβάλλον.  Η εκφοβιστική συμπεριφορά, έχει ως κύριο χαρακτηριστικό το άτομο που δρα να υπερέχει συνήθως του παιδιού – στόχου, σε ό,τι αφορά στη σωματική δύναμη. Θεωρείται μία σκόπιμη συμπεριφορά και συχνά επαναλαμβάνεται. Ο εκφοβισμός εμπλέκει άτομα που δεν είναι φίλοι.  Το «πείραγμα» λοιπόν, μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε εκφοβισμό αν διαρκεί καιρό και το σημαντικότερο όταν το παιδί αισθανθεί ότι οι πράξεις των άλλων δεν χαρακτηρίζονται από χιούμορ και δε γίνονται μέσα στα όρια του παιχνιδιού (Packard & McCue, 1993). 

Σοβαρές συζητήσεις με το παιδί μου: Μιλώντας στο παιδί μου για το σχολικό εκφοβισμό

Πώς μπορώ να δημιουργήσω μια “ανοιχτή” επικοινωνία με το παιδί μου;

  • Χρειάζεται συνεχή και συνεπή ενθάρρυνση ότι μπορεί να σας μιλήσει ελεύθερα κι ανεμπόδιστα για όσα συμβαίνουν στο σχολείο. Μια συζήτηση είναι ωφέλιμη σε κλίμα ήπιο και σε κάποιον άνετο, οικείο χώρο του παιδιού, χωρίς πίεση, διατηρώντας τη δική σας ψυχραιμία. Δεν είναι βοηθητικό να γίνεται με έμφαση κι επιτονισμό η χρήση των όρων “bullying” ή “εκφοβισμός”, γιατί είναι συνδεδεμένοι με αρνητικά συναισθήματα.
  • Κάντε ανοιχτού τύπου ερωτήσεις που θα δείχνουν ότι ενδιαφέρεστε πραγματικά να συζητήσετε, να ακούσετε και να μάθετε, όπως:
    • Τι σου αρέσει/ σε ενθουσιάζει / σε εντυπωσιάζει / σε αγχώνει / σε στεναχωρεί / σε θυμώνει στο σχολείο;
    • Με τι ασχολείσαι στα διαλείμματα;
    • Πώς περνάς με τους συμμαθητές/φίλους σου;
    • Ποιος είναι ο καλύτερός σου φίλος;
    • Σε δυσκολεύουν συμπεριφορές από άλλα παιδιά στο σχολείο; 
    • Υπάρχει κάτι που να σε θυμώνει στα άλλα παιδιά; 
    • Τι σου αρέσει και τι δεν σου αρέσει περισσότερο στον/ην δάσκαλο/α σου;
    • Θα άλλαζες κάτι από το σχολείο; Τι θα άλλαζες και γιατί;
    • Θα ήθελες να κάνεις κάτι διαφορετικό στο σχολείο;
    • Έχει χρειαστεί να ζητήσεις βοήθεια από τον/ην δάσκαλο/α σου ή από κάποιο φίλο σου;
Σοβαρές συζητήσεις με το παιδί μου: Μιλώντας στο παιδί μου για το σχολικό εκφοβισμό

Ποιος είναι ο ρόλος μου ως γονέας;

Τα παιδιά από τη φύση τους έχουν περιορισμένη εικόνα του κόσμου και η προσέγγισή τους γίνεται από μια σκοπιά εγωκεντρική. Ακόμα και με το πέρας της προσχολικής ηλικίας, όταν τα παιδιά αρχίζουν να μπορούν να καταλαβαίνουν ότι ο κόσμος δεν είναι μόνο ό,τι τα περιτριγυρίζει αλλά ότι υπάρχουν πολλά ακόμη μέρη και πτυχές, είναι πολύ δύσκολο να σκεφτούν ένα κόσμο στον οποίο κινδυνεύει η ζωή τους, η ελευθερία τους ή η υγεία τους. Έτσι, θέλουμε να διαφυλάξουμε αυτή την προστατευτική κάλυψη προς τα παιδιά, καθησυχάζοντάς τα πως είναι ασφαλή, πως θα φροντίσουμε για την ασφάλειά τους και πως πάντα μπορούν να μιλούν ελεύθερα για οτιδήποτε τα αγχώνει, προβληματίζει, τρομάζει. Συνάμα, χρειάζεται να τα ενδυναμώσουμε με τρόπους διαχείρισης δύσκολων καταστάσεων αναλόγως κάθε φορά του αναπτυξιακού τους επιπέδου (Starnes, 2022). 

Παραδείγματα:

  1. “Είμαι πολύ στεναχωρημένο. Ο φίλος μου ήθελε να πάει στην τουαλέτα και μόλις έφτασε τον περίμεναν κάποια παιδιά και του κατέβασαν το παντελόνι”.
    • “Καταλαβαίνω πόσο δύσκολο πρέπει να ήταν αυτό για ‘σένα εκείνη τη στιγμή και ίσως και τώρα που μου το περιγράφεις. Οι φίλοι μας είναι πολύ σημαντικοί και το να βλέπουμε κάποιον να ταλαιπωρείται πολύ δύσκολο. Τι σκέφτεσαι εσύ; / Τι θα ήθελες να κάνεις αν συμβεί ξανά; / Θέλεις να σου πω τι θα έκανα στη θέση σου; / Σου έχει συμβεί και ‘σένα;” / Να ξέρεις πως πάντα μπορείς να ζητάς βοήθεια και να μιλάς γι’ αυτό. Έτσι, είσαι δυνατός και μπορείς να βγεις με ασφάλεια από μια δύσκολη κατάσταση. / Ο φίλος σου πώς ήταν μετά; Μιλήσατε καθόλου; / Χρειάζεσαι κάτι από μένα; / Θέλεις μια αγκαλιά; / Να ξέρεις πως πάντα είμαι εδώ για σένα να σε ακούσω και να βοηθήσουμε ο ένας τον άλλον να βρούμε τρόπους και λύσεις σε δύσκολες καταστάσεις.” 
  2. “Ακούσαμε για κάποια παιδιά που έκαναν μεγάλο κακό σε ένα παιδί από ένα άλλο σχολείο, τον χτύπησαν, τον έβριζαν, του πήραν τα ρούχα. Θα έρθει κάποιος να κάνει κακό και στο δικό μας σχολείο;”
    • “Σημαντική η ερώτησή σου. Νιώθω να σε έχει αγγίξει βαθιά αυτό το γεγονός. Πώς ένιωσες όταν το έμαθες; Θέλω να σε ακούσω … Είναι όντως ένα πολύ στενάχωρο γεγονός που με τρόμαξε κι εμένα όταν το άκουσα. Όμως πάντα υπάρχουν άνθρωποι που βοηθούν και έτσι έκαναν και σε αυτή την κατάσταση. Εγώ είμαι εδώ για σένα και δουλειά όλων μας που σε φροντίζουμε είναι να είσαι ασφαλής και πάντα θα προσπαθούμε γι’ αυτό. Θέλεις να κάνουμε και οι δυο μια ζωγραφιά για το πώς νιώθουμε και για το ποια πράγματα μας κάνουν να αισθανόμαστε ασφάλεια;”
Σοβαρές συζητήσεις με το παιδί μου: Μιλώντας στο παιδί μου για το σχολικό εκφοβισμό

Τα παιδιά σε κάθε περίπτωση έχουν ανάγκη από την υποστήριξη των γονέων τους. Είναι σημαντικό να είμαστε ενεργοί ακροατές για το παιδί μας. Να δείξουμε έμπρακτα πως το κατανοούμε και πως μπορούμε να είμαστε εκεί, ως αρωγοί (Starnes, 2022).

Με γνώμονα τον φόβο και τη ντροπή, τα παιδιά που είναι θύματα συχνά αποκρύβουν από τους γονείς τους το βίωμά τους. Φοβούνται τις αντιδράσεις τους ή και πολύ συχνά την απόρριψή τους και την άρνηση της πραγματικότητάς τους. Ο πιο σημαντικός στόχος ενός γονέα, είναι να καταφέρει να κερδίσει την εμπιστοσύνη του παιδιού και να ενισχύσει την αυτοεκτίμησή του.  

Να θυμάστε πως είναι σημαντικό να εξηγήσετε τη θέση του θύτη με όσο πιο απλά λόγια μπορείτε. Εξηγείστε στο παιδί ότι τα παιδιά που ασκούν λεκτική ή σωματική βία δεν είναι κακά, γιατί κανένα παιδί δεν είναι κακό. Μιλήστε του για τυχόν προβλήματα που μπορεί να αντιμετωπίζει αυτό το παιδί και θυμίστε του ότι και το ίδιο, όταν είναι πιεσμένο ή θυμωμένο, μιλάει καμιά φορά άθελά του άσχημα σε εσάς ή στα αδέρφια του. Τα παιδιά λοιπόν που θεωρεί «κακά» έχουν περισσότερα προβλήματα και είναι πολύ θυμωμένα και λυπημένα, γι’ αυτό φέρονται έτσι. Αυτό δε σημαίνει πως χρειάζεται να σιωπά, είναι σημαντικό όσο καταλαβαίνουμε “γιατί” γίνεται κάτι άλλο τόσο να ζητάμε βοήθεια και να προστατευόμαστε χωρίς να κάνουμε αυτό που δεν μας αρέσει να μας κάνουν (Starnes, 2022). 

Σε δύσκολες στιγμές θυμηθείτε τη φράση του CarL Rogers “Όταν ήμουν παιδί και έβλεπα τρομακτικά γεγονότα στις ειδήσεις, η μητέρα μου μού έλεγε: «Ψάξε για τους βοηθούς. Πάντα θα βρίσκεις ανθρώπους που βοηθούν». Αυτό είναι μια πραγματική αλήθεια, πως όταν γνωρίζουμε ότι υπάρχουν ενήλικες που βοηθούν, αυτό βοηθάει πάρα πολύ τα παιδιά να νιώθουν ασφάλεια και αισιοδοξία.

Μιχαέλα Σκλατινιώτη

Μιχαέλα Σκλατινιώτη

εκπ. Συνθετική Ψυχοθεραπεύτρια, Ψυχολόγος MSc

Καλωσορίζουμε με πολύ χαρά στην ομάδα μας την Μιχαέλα Σκλατινιώτη από το Mind Caring, Ψυχολόγος MSc - Ψυχολόγος Παιδιού & Εφήβου - εκπ. Ψυχοθεραπεύτρια (το πλήρες βιογραφικό της οποίας παρατίθεται εδώ https://mindcaring.gr/bio/ ). Βασικός στόχος της είναι να βοηθήσει παιδιά/εφήβους & ενήλικες να ανακουφίσουν συναισθηματικές εμπειρίες και να μας δείξει πως όλοι είμαστε ακατέργαστα κομμάτια που αν δεν φοβηθούμε να λαξεύσουμε κάθε μικρή γωνία μας, θα γίνουμε οι πολύτιμοι λίθοι που ονειρευόμαστε και πως όπως υποστηρίζει και ο Marcel Proust “Το ταξίδι της ανακάλυψης δεν σημαίνει να ψάχνεις καινούργια μέρη, αλλά να έχεις καινούρια μάτια”! Ετοιμαστείτε για ανακαλύψεις με νέα μάτια-ματιά! Είναι μεγάλη μας χαρά που η Μιχαέλα Σκλατινιώτη θα είναι μαζί μας και θα γράψει για εμάς. #projectparenting"

Διαβάστε περισσότερα

Knost, L. R. (2013). The gentle parent: Positive, practical, effective discipline. Little Hearts Books.

Packard, M., & McCue, L. (1993). Safe and sound. Grolier Enterprises.

Starnes, L. (2022). Big conversations with little children: Addressing questions, worries, and fears ebook. Free Spirit Publishing Inc.