Βίντεο

Εισαγωγή

Γίνε μέλος στο Project Parenting

Επεισόδιο 1

Πρώιμη εφηβεία – Τα βασικά που πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς

Η εφηβεία περιλαμβάνει την ανάπτυξη πρωτογενών και δευτερογενών χαρακτηριστικών του φύλου και την ικανότητα αναπαραγωγής. Οι αλλαγές που συμβαίνουν στην διάρκεια της εφηβείας ακολουθούν συγκεκριμένη αλληλουχία, αλλά η ηλικία έναρξης και η ταχύτητα των μεταβολών αυτών παρουσιάζουν διαφορές από άτομο σε άτομο.

  • Κορίτσια: 8-13 ετών , μέση ηλικία έναρξης 10,5 έτη
  • Αγόρια: 9-14 ετών, μέση ηλικία έναρξης 11,5 έτη

Τι είναι η πρώιμη ήβη (εφηβεία);

  • Η έναρξη της εφηβείας πριν τα 8 έτη στα κορίτσια και πριν τα 9 έτη στα αγόρια.
  • Στα κορίτσια εκδηλώνεται με την ανάπτυξη μαστών.
  • Στα αγόρια εκδηλώνεται με την αύξηση του όγκου των όρχεων 4ml.

Αλλά σημεία τα οποία μπορεί να παρατηρηθούν:

  • τρίχωση του εφηβαίου
  • τρίχωση της μασχαλιαίας χώρας
  • λιπαρότητα δέρματος και μαλλιών
  • ακμή
  • οσμή ιδρώτα
  • αλλαγές στην συμπεριφορά
  • επιτάχυνση του ρυθμού αύξησης
  • Κολπικές εκκρίσεις/ εμμηνορρυσία 

Στα κορίτσια στο 70% το πρώτο σημείο είναι η αύξηση των μαστών. Όμως σε ένα 20-30% η τρίχωση του εφηβαίου έρχεται πρώτη. Ανεξάρτητα από το πιο σημείο παρατηρείται πρώτο, το άλλο έρχεται σε περίπου 6 μήνες.

Αιτιολογία πρώιμης εφηβείας

  • Κεντρική πρώιμη εφηβεία: πρώιμη ενεργοποίηση του άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-γονάδων
  • Περιφερική πρώιμη εφηβεία: παραγωγή στεροειδών ορμονών ανεξάρτητα από την έκκριση των γοναδοτροπινών

Στα κορίτσια 92-95% των περιπτώσεων είναι ιδιοπαθής, ενώ στα αγόρια το ποσοστό αυτό πέφτει στο 50%. Η πρώιμη ήβη στα αγόρια συχνότερα σχετίζεται με κάποια υποκείμενη παθολογία (υποθυρεοειδισμό, όγκοι του ΚΝΣ, νευρολογικές παθήσεις, γενετικά αίτια, όγκοι των γονάδων ή των επινεφριδίων). 

Υπάρχουν επίσης κάποιες ουσίες που ονομάζονται ενδοκρινικοί διαταράκτες όπως το DDT, Dichlorodiphenyltrichloroethane, το οποίο είναι μια ισχυρή χημική ουσία η οποία χρησιμοποιήθηκε στο παρελθόν ως εντομοκτόνο και μπορούν να επιδράσουν στην έκκριση των ορμονών. Ο EFSA και ο ECHA  έχουν βγάλει σχετικές οδηγίες για τη μη έγκριση τέτοιων ουσιών. Άλλες ουσίες με οιστρογονική δράση περιλαμβάνουν σκευάσματα λεβάντας και αιθέρια έλαια, οπότε προσοχή στην χρήση τους.

Ειδικές κατηγορίες

  • Μεμονωμένη πρώιμη θηλαρχή 
  • Πρώιμη αδρεναρχή
  • Πρώιμη εμμηναρχή 

Προδιαθεσικοί παράγοντες

  • Εθνικότητα
  • Χαμηλό βάρος γέννησης
  • Πρώιμη εφηβεία της μητέρας
  • Παχυσαρκία
  • Υιοθεσία (ο κίνδυνος αυξάνει κατά 10-20 φορές)
  • Έκθεση σε ουσίες με οιστρογονική δράση

Πρώιμη εφηβεία και παχυσαρκία

Η παχυσαρκία στην παιδική ηλικία ή η απότομη αύξηση βάρους μπορεί να αύξησει τον κίνδυνο πρώιμης εφηβείας με τους παρακάτω μηχανισμούς:

  • Αντίσταση στην ινσουλίνη και υπερινσουλιναιμία: Μείωση των επιπέδων της ορμόνης SHBG επομένως αυξάνονται τα επίπεδα των οιστρογόνων.
  • Φλεγμονώδεις διεργασίες που μπορούν να διεγείρουν την σύνθεση ανδρογόνων.
  • Αυξημένα επίπεδα λεπτίνης η οποία μπορεί να διεγείρει την λειτουργία του υποθαλάμου-υποφυσιακού άξονα. 

Τι πρέπει να κάνω αν το παιδί μου εμφανίσει σημεία πρώιμης εφηβείας;

Είναι απαραίτητο τα παιδιά κατά την διάρκεια της σχολικής ηλικίας να συνεχίζουν τις επισκέψεις στον παιδίατρο για έλεγχο της ανάπτυξης, τουλάχιστον σε ετήσια βάση.

Αν παρατηρήσει ο γονιός κάποια από τα σημεία που συζητήθηκαν, τότε πρέπει άμεσα σε πρώτο χρόνο το παιδί να εξεταστεί από τον παιδίατρο που θα επιβεβαιώσει αν όντως πρόκειται για σημεία εφηβαρχής. Στη συνέχεια το παιδί πρέπει να εκτιμηθεί από παιδοενδοκρινολόγο. 

Τι εξετάσεις πρέπει να γίνουν;

Σε κάθε περίπτωση η διερεύνηση μπορεί να περιλαμβάνει τις εξής εξετάσεις:

  • Ορμονολογικός έλεγχος με εξέταση αίματος πρωινή ώρα
  • Έλεγχος της οστικής ηλικίας με ακτινογραφία του αριστερού χεριού
  • LHRH δοκιμασία που γίνεται σε ειδικά κέντρα και περιλαμβάνει τοποθέτηση φλεβοκαθετήρα και διαδοχικές αιμοληψίες σε χρόνο 0, 30’, 60’.
  • Υπερηχογράφημα μήτρας/ωοθηκών και όρχεων στα αγόρια
  • Μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου

Υπάρχει θεραπεία; Είναι ασφαλής;

Η θεραπεία είναι αιτιολογική. Στις περισσότερες περιπτώσεις μιλάμε για κεντρική πρώιμη ήβη ιδιοπαθούς αιτιολογίας και η θεραπεία περιλαμβάνει χορήγηση GNRH αναλόγων, τα οποία χορηγούνται με ενδομυϊκή ένεση κάθε 3 μήνες.

Κατά την διάρκεια της θεραπείας γίνεται παρακολούθηση του ρυθμού αύξησης του παιδιού, ορμονολογικός έλεγχος και έλεγχος οστικής ηλικίας ανά 3-6 μήνες.

Η διακοπή της θεραπείας με GnRHa συνιστάται να γίνεται σε χρονολογική ηλικία περίπου 11 ετών και οστική ηλικία περίπου 12 ετών γιατί τότε συνοδεύεται με το μέγιστο τελικό ανάστημα.

Η θεραπεία είναι ασφαλής. Τοπικές αντιδράσεις όπως πόνος στο σημείο της ένεσης και ερυθρότητα μπορεί να παρατηρηθούν. Μελέτες έχουν δείξει ότι ο ΔΜΣ και η οστική πυκνότητα δεν επηρεάζονται από την θεραπεία.

Ποια θα είναι τα οφέλη της θεραπείας για το παιδί μου;

  • Η καταστολή της επιτάχυνσης του ρυθμού αύξησης και της σκελετικής ωρίμανσης θα βελτιώσει το τελικό ανάστημα του παιδιού (ειδικά σε παιδιά κάτω των 6 ετών).
  • Έχει σημασία η πρόληψη των συναισθηματικών διαταραχών του παιδιού.
  • Καθυστέρηση της έναρξης της σεξουαλικής δραστηριότητας του παιδιού και προστασία τελικά από έκθεση σε σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σε μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη.
  • Μείωση κινδύνου σεξουαλικής κακοποίησης.

Πώς θα στηρίξουμε ψυχολογικά το παιδί;

  • Πρέπει να εξηγήσουμε στο παιδί ότι δεν πρόκειται για κάτι επικίνδυνο για την ζωή του, ώστε να μειώσουμε το άγχος του.
  • Να εξηγήσουμε στο παιδί τι σημαίνει εφηβεία, ότι δηλαδή πρόκειται για μια φυσιολογική αλλαγή στο σώμα του που όμως στη περίπτωση του έγινε  λίγο νωρίτερα.
  • Είναι σημαντικό να καταλάβει το παιδί ότι θα έχει μια φυσιολογική καθημερινότητα και ότι δεν αλλάζει κάτι.
  • Επιτρέψτε στο παιδί να κάνει όσες ερωτήσεις θέλει και συζητήστε μαζί του.

Για τους γονείς:

  • Οι εκρήξεις θυμού/ξεσπάσματα είναι φυσιολογικά , οπότε αντιμετωπίστε τα έτσι, χωρίς να ανησυχείτε ότι συμβαίνει κάτι αρνητικό με το παιδί (κακός χαρακτήρας κλπ)
  • Συζητήστε αναλυτικά με τον παιδοενδοκρινολόγο σας τα σημεία και την σημασία της θεραπευτικής προσέγγισης για το παιδί σας.
  • Όσο ώριμο και αν φαίνεται το παιδί, συνεχίζετε να τον αντιμετωπίζετε ως παιδί και προσεγγίστε το θέμα με αγάπη και ενσυναίσθηση.
  • Εάν το παιδί νιώθει άσχημα με την τριχοφυΐα αντιμετωπίστε τον δεν υπάρχει κάποιος περιορισμός.
  • Υπάρχουν αποσμητικά και για τα παιδιά.
  • Τα κορίτσια μπορούν να φορέσουν αθλητικό σουτιέν και αν το επιθυμεί το παιδί μην το περιορίσετε.

Kletter GB, Klein KO, Wong YY. A Pediatrician’s Guide to Central Precocious Puberty. Clinical Pediatrics. 2015;54(5):414-424. doi:10.1177/0009922814541807

Πρώιμη Ήβη-Τι πρέπει να γνωρίζει ο παιδίατρος Μ. Μπίνου, Μονάδα Ενδοκρινολογίας, Μεταβολισμού και Διαβήτη, Α΄ Παιδιατρική Κλινική Ιατρικής Σχολής Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Νοσοκομείο Παίδων « Η Αγία Σοφία»

Fava D, Pepino C, Tosto V, Gastaldi R, Pepe A, Paoloni D, Strati MF, Angelelli A, Calandrino A, Tedesco C, Camia T, Allegri AEM, Patti G, Casalini E, Bassi M, Calevo MG, Napoli F, Maghnie M. Precocious Puberty Diagnoses Spike, COVID-19 Pandemic, and Body Mass Index: Findings From a 4-year Study. J Endocr Soc. 2023 Aug 3;7(9):bvad094. doi: 10.1210/jendso/bvad094. PMID: 37873499; PMCID: PMC10590639

Parent AS, Teilmann G, Juul A, Skakkebaek NE, Toppari J, Bourguignon JP. The timing of normal puberty and the age limits of sexual precocity: variations around the world, secular trends, and changes after migration. Endocr Rev. 2003 Oct;24(5):668-93. doi: 10.1210/er.2002-0019. PMID: 14570750

Chung S. Growth and Puberty in Obese Children and Implications of Body Composition. J Obes Metab Syndr. 2017 Dec 30;26(4):243-250. doi: 10.7570/jomes.2017.26.4.243. PMID: 31089526; PMCID: PMC6489471.

Γίνε μέλος σήμερα
Aικατερίνη Ιορδανίδου

Aικατερίνη Ιορδανίδου

Παιδίατρος

Ονομάζομαι Κατερίνα Ιορδανίδου και είμαι ιδιώτης Παιδίατρος στην Θεσσαλονίκη. Η μεγάλη μου αγάπη για τα παιδιά με έκανε να ακολουθήσω τον δρόμο της παιδιατρικής ειδίκευσης. Ολοκλήρωσα την ειδικότητα της παιδιατρικής στο Ηνωμένο Βασίλειο και έχω αποκτήσει μεγάλη εμπειρία στην αντιμετώπιση οξέων και χρόνιων νοσημάτων από την νεογνική μέχρι την εφηβική ηλικία. Η μητρότητα μαζί με την αγάπη μου για τα παιδιά έφερε και την μεγάλη αγάπη μου για τους γονείς. Η γονεïκότητα είναι κάτι μοναδικό αλλά ταυτόχρονα δύσκολο. Αναγνωρίζω τις ανησυχίες και τις καθημερινές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι γονείς, γι’αυτό και είμαι πάντα δίπλα τους με χαμόγελο προσπαθώντας να βρω λύση στο οποιοδήποτε πρόβλημα προκύψει!

Διαβάστε περισσότερα