Η σχέση μιας μητέρας με τα παιδιά της είναι εξαιρετικά σημαντική τόσο για την ίδια όσο και για τον γιο ή την κόρη της. Σε αυτό το άρθρο φυσικά, δεν θα αγγίξουμε κακοποιητικές σχέσεις, αλλά θα πλευρίσουμε τη σχέση αυτή, αναζητώντας τις ψυχολογικές της προεκτάσεις αναφορικά με την ανάπτυξη της κόρης και – σε επόμενο άρθρο – του γιου.

Η σημασία της σχέσης μητέρας-κόρης στη ζωή και των δύο υπήρξε θέμα συζήτησης εδώ και δεκαετίες, αφού η Karen Horney (1967) το τόνισε ιδιαίτερα στο πλαίσιο της ψυχολογίας. Αρκετές θεωρίες στον τομέα αυτό υπογραμμίζουν το ρόλο της μητέρας σε όλη τη διάρκεια ζωής των θυγατέρων τους. Από ψυχαναλυτική προοπτική, ο Chodorow (1978) δήλωσε ότι η εξέλιξη του συμπλέγματος του Οιδίποδα ή του συμπλέγματος της Ηλέκτρας είναι πιο δύσκολη και πιο συγκεχυμένη για τα κορίτσια, επειδή η μητέρα δεν αποτελεί μόνο το πρωταρχικό αντικείμενο της αγάπης αλλά και αντίπαλο. Εάν μια κόρη βιώσει μια σύγκρουση μεταξύ των διαδικασιών διαφοροποίησης, η οποία έχει ως αποτέλεσμα την ανάπτυξη του εαυτού και τη διατήρηση της προσκόλλησης με τη μητέρα της, η σχέση μεταξύ μητέρας και κόρης θα είναι αμφίσημη (Chodorow, 1978).

Ωστόσο, ακόμη και αυτή η αμφίσημη σχέση παραμένει σημαντική στη ζωή μιας κόρης (Notman, 2006) επειδή η σχέση με τη μητέρα πιστεύεται ότι αποτελεί πηγή δύναμης για μια γυναίκα (Walter & Davie, 1988). Ομοίως, όλες οι άλλες θεωρίες που κυμαίνονται από τις θεωρίες σχέσης αντικειμένων, τις θεωρίες προσκόλλησης και τις φεμινιστικές έως τις γενετικές θεωρίες επεσήμαναν ότι οι μητέρες και ο τρόπος αλληλεπίδρασης με τις κόρες τους καθορίζουν την ταυτότητά τους καθώς και τον τρόπο αλληλεπίδρασης μέσα στα κοινωνικά τους περιβάλλοντα (π.χ. Gilligan, 1993).

Η σχέση μεταξύ μητέρας και κόρης θεωρείται σημαντική για διάφορους λόγους. Πρώτα απ’ όλα, οι μητέρες είναι οι κύριοι φροντιστές – επιμελητές των θυγατέρων τους (Shannon & Shaw, 2008). Οι μητέρες περνούν περισσότερο χρόνο με τα παιδιά τους από τους πατέρες, ανεξάρτητα από τη θέση εργασίας τους (Craig, 2006). Δεύτερον, οι μητέρες συχνά υποτίθεται ότι ευθύνονται για τη μεταφορά αξιών και την προετοιμασία των παιδιών τους ως λειτουργικά μέλη της κοινωνίας (Johnson, 2000). Οι μητέρες πιστεύεται ότι είναι τα πιο σημαντικά πρότυπα για τις κόρες τους (Chodorow, 1989), και οι θυγατέρες συνδέονται περισσότερο με τις μητέρες τους παρά με τους πατέρες τους (Starrels, 1994). Τρίτον, το επίπεδο  προσκόλλησης στη μητέρα προβλέπει την ποιότητα των μελλοντικών σχέσεων της θυγατρός (Bowlby, 1988).

Συνολικά, η σχέση μεταξύ των ενήλικων θυγατέρων και των μητέρων τους συχνά συνεπάγεται την εγγύτητα, την οικειότητα και την υποστήριξη, δηλαδή την κατανομή ενός βαθιού δεσμού σε όλη τη διάρκεια ζωής τους. Η αλληλεξάρτηση και η συναισθηματική σύνδεση βρίσκονται υψηλότερα στη σχέση μητέρας και κόρης (Fischer, 1991). Μια τέτοια συζήτηση στη βιβλιογραφία δείχνει ότι η σχέση μεταξύ της μητέρας και της κόρης διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στον αυτοπροσδιορισμό μιας γυναίκας.

Έτσι, η σχέση μητέρας-κόρης φαίνεται να είναι σημαντική για την υγιή ανάπτυξη της κόρης και την ποιότητα ζωής της, ωστόσο, δεν έχουν μελετηθεί συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της ενήλικης κόρης-σχέσεις μητέρας τα οποία σχετίζονται με την υποκειμενική ευημερία της κόρης.

Επιπλέον, η πλειονότητα των σχετικών μελετών αντιπροσωπεύει αυτό το φαινόμενο σε ένα πλαίσιο κουλτούρας συγκεκριμένων δυτικών χωρών. Ωστόσο, σημαντικός αριθμός ερευνητών ανέφερε ότι ο πολιτισμός διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στις πρακτικές ανατροφής των παιδιών και στον σχηματισμό αυτο-ταυτότητας, οι οποίες με τη σειρά τους μπορούν να επηρεάσουν τους δεσμούς μεταξύ γονέων και απογόνων. Επιπλέον, ο Rastogi (2002) επισημαίνει τη σημασία της ιεραρχίας για τη σχέση μητέρας-κόρης, η οποία μπορεί να έχει ιδιαίτερη σημασία για τη ζωή μιας ενήλικης κόρης σε μια κολεκτιβιστική κουλτούρα. Υπό αυτήν την έννοια, απαιτείται περισσότερη εμπειρική έρευνα για την τεκμηρίωση των σχέσεων μητέρας-κόρης σχετικά με τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της.

Επομένως, ο κύριος στόχος αυτής της έρευνας είναι να παράσχει περαιτέρω διαπολιτισμική εγκυρότητα περί τον θεωρητικό ισχυρισμό ότι η θετική σχέση μεταξύ μητέρων και ενηλίκων κόρων τους οδηγεί σε μια υγιή αυτοεκτίμηση και μεγαλύτερη ικανοποίηση στη ζωή.

Προηγούμενες μελέτες έχουν ήδη δείξει ότι μια υγιής ανάπτυξη των παιδιών (ειδικά των κοριτσιών) έχει στενούς δεσμούς με τη μητρική φροντίδα. Για παράδειγμα, οι Barnett, Kibria, Baruch και Pleck (1991) ισχυρίστηκαν ότι ενώ μια θετική σχέση γονέα-παιδιού δύναται να δημιουργήσει υψηλότερο επίπεδο συναισθηματικής ευεξίας, μια αρνητική σχέση θα είχε ως αποτέλεσμα την ψυχολογική δυσφορία.

Μητέρα και κόρη

Άλλα ερευνητικά ευρήματα επισημαίνουν επίσης ότι η σχέση μεταξύ μητέρας και κόρης σχετίζεται με την ψυχολογική ανάπτυξη και την ευημερία της κόρης (Donovan, 1999; Kitamura, & Muto, 2001). Σύμφωνα με μελέτες παρέχονται  αποδείξεις ότι η σχέση με τη μητέρα εξακολουθεί να είναι σημαντική ακόμη και στην ενήλικη ζωή μιας κόρης. Ωστόσο, οι διαφορετικές διαστάσεις της σχέσης μητέρας-κόρης μπορεί να έχουν διαφορετικές λειτουργίες. Τα ευρήματα αυτής της μελέτης σχετικά με τη σημασία της σύνδεσης είναι πολύ παράλληλα με τις προηγούμενες μελέτες. Όπως ανέφεραν οι Grotevant and Cooper (1998), η γονική σύνδεση έχει σημαντικό ρόλο στη μείωση του κινδύνου αρνητικών ψυχολογικών και συμπεριφορικών αποτελεσμάτων στους εφήβους και στην αύξηση της συναισθηματικής και ψυχολογικής δύναμης των κοριτσιών.

Καταδεικνύεται δηλαδή ότι η αλληλεξάρτηση περιέχει οικειότητα και μια αίσθηση προσκόλλησης (Thompson & Walker, 1984). Η αλληλεξάρτηση κατέστη αντιληπτή ως «συναισθηματική και πρακτική αμοιβαίας εξάρτησης» στο πλαίσιο αναζήτησης βοήθειας και συμβουλών από τη μητέρα. Σε αντίθεση με τον ισχυρισμό του Rastogi (2002), τα αποτελέσματα αυτής της μελέτης υποδηλώνουν ότι «το να ζητάς βοήθεια ή να ζητάς τη συμβουλή της μητέρας» μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις όσον αφορά την αυτοεκτίμηση των θυγατέρων.

Για εσένα που σου άρεσε αυτό το άρθρο, δες αυτό το βίντεο:

Δες το βίντεο εδώ
Ειρήνη Κλησιάρχη Ρίνη

Ειρήνη Κλησιάρχη Ρίνη

Life & Parenting Coach

Εκπαίδευση Πτυχίο: Bsc in Psychology and counselling, Teesside University Πιστοποιήσεις: Εγκληματολογία, Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Certificate in Life coaching, Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Μέλος του...

Διαβάστε περισσότερα

Barnett, R. C., Kibria, N., Baruch, G. K., & Pleck, J. H. (1991). Adult daughter-parent relationships and their associations with daughters’ subjective well-being and psychological distress. Jounal of Marriage and Family, 53(1), 29-42.

Baruch, G., & Barnett, R. C. (1983). Adult daughters’ relationships with their mothers. Joumal of Marriage and the Family, 45, 601-606.

Bowlby, J. (1988). A secure base: Parent-child attachment and healthy human development. New York: BasicBooks.

Chodorow, N. (1978). Reproduction of mothering: Psychoanalysis and the sociology of gender. Berkeley:University of Califomia Press.

Chodorow, N. (1989). Feminism and psychoanalytic theory. New Haven, CT: Yale University Press.

Craig, L. (2006). Does father care mean fathers share? A comparison of how mothers and fathers in intact families spend time with children. Gender & Society, 20, 259–281.

Hair, J. F., Anderson, R. E., Tatham, R. L., & Black, W. C. (2006). Multivariate data analysis (5th ed.). Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall.

Hamon R. R. & Ingoldsby, B. B. (2003). Mate selection across cultures. California: Sage Publications.

Horney, K. (1967). Feminine psychology. New York: Norton.

Johnson, E. B. (2000). Mothers at work: Representations of maternal practice in literature. In A. O’Reilly & S. Abbey (Ed.), Mothers and daughters: Connection, empowerment, and transformation (pp. 21-36).Lanham, MD: Rowman & Littlefield Publishers, Inc.

Rastogi, M. (2002). The Mother-Adult Daughter Questionnaire (MAD): Developing a culturally sensitive instrument. The Family Journal: Counseling and Therapy for Couples and Families, 10 (2), 145-155.