Πίνακας περιεχομένων

Οι κοινωνικοί ρόλοι των περιστατικών

Εκφοβισμό ονομάζουμε κάθε πράξη που προέρχεται από το θύτη με σκοπό να προκαλέσει πόνο στο θύμα. Σε κάθε περιστατικό εκφοβισμού, συνήθως στο χώρο του σχολείου, παρατηρούμε όχι δύο, αλλά τρεις κατηγορίες συμμετεχόντων, εκ των οποίων η μία συχνά παραμελείται στις σχετικές δράσεις παρ’ όλο που αποτελεί το μεγαλύτερο ποσοστό των παιδιών – και αυτή δεν είναι άλλη από το ρόλο του θεατή. 

Ο ρόλος του θεατή στην έκβαση του εκφοβισμού

Οι θεατές μπορεί να ενθαρρύνουν το θύτη να συνεχίσει την εκφοβιστική συμπεριφορά, παρακινώντας ή επικροτώντας όσα γίνονται. Οι περισσότεροι όμως πιθανώς φοβούνται ότι θα στοχοποιηθούν ή θα γελοιοποιηθούν, επομένως είτε σιωπούν, είτε απομακρύνονται κάνοντας ότι δεν είδαν τίποτε. Υπάρχει όμως και μια άλλη ομάδα παιδιών, η οποία ξεκάθαρα προσπαθεί να βοηθήσει το θύμα, αποδοκιμάζει τον θύτη και ψάχνει για βοήθεια. Αυτή ακριβώς την τελευταία ομάδα θέλουμε να ενθαρρύνουμε και να προσθέσουμε ακόμη περισσότερα μέλη σε αυτήν. 

Για να βρούμε την απάντηση στο πώς μπορούμε να επιτύχουμε στο να μεγαλώσουμε περισσότερα τέτοια παιδιά, θα πρέπει πρώτα να ψάξουμε στους παράγοντες που οδηγούν τους θεατές στο να λαμβάνουν θέση υπέρ του θύματος ή να παραμένουν ουδέτεροι. Ενώ σε αυτό συμβάλλουν και ορισμένα ατομικά χαρακτηριστικά, όπως η γενναιότητα, οι ηγετικές τάσεις και η αποφασιστικότητα, θα πρέπει να λάβουμε υπόψη το τι ακριβώς μεταδίδει στο παιδί η οικογένεια και το σχολείο.

Εκφοβισμός: Καλλιεργώντας στα παιδιά μας το ρόλο του σωστού θεατή

Πώς μπορούμε να μεγαλώσουμε ένα παιδί με τρόπο έτσι ώστε αν υπάρξει θεατής σε περιστατικό εκφοβισμού, να πάρει τη σωστή θέση;

Δίνουμε έμφαση στην αυτοπεποίθηση

Το να επέμβει ένα παιδί ενάντια στον νταή που ασκεί εκφοβισμό χρειάζεται μεγάλες δόσεις σιγουριάς και θάρρους, κάτι που σίγουρα δεν είναι εύκολο. Κατανοούμε ότι ο φόβος μήπως γελοιοποιηθεί ή στοχοποιηθεί ο θεατής δεν είναι αβάσιμος και τον συμμεριζόμαστε, αλλά δεν μένουμε μόνο εκεί. Αν ένα παιδί μάθει να εκτιμά πρώτα απ’ όλα τον εαυτό του και να έχει το θάρρος της γνώμης του, θα έχει χτίσει μια γερή βάση και θα είναι πολύ πιο πιθανό να αντιδράσει σε τέτοιες αδικίες (παίρνοντας θέση, ζητώντας βοήθεια κ.λπ.). 

Ενισχύουμε την ενσυναίσθηση

Ενσυναίσθηση σημαίνει πραγματική κατανόηση για τα συναισθήματα κάποιου άλλου ατόμου, ακόμα κι αν τα βιώματά μας δεν είναι παρόμοια. Είμαστε όλοι άνθρωποι και όλα μπορούν να συμβούν στον καθένα: αν το παιδί μας βρισκόταν σε μια δυσμενή κατάσταση, σίγουρα δε θα ήταν ευχάριστο ούτε για εμάς ούτε για το ίδιο να μην βρίσκεται κανείς να του συμπαρασταθεί και να το υποστηρίξει. Αντίστοιχα και εμείς του διδάσκουμε να παίρνει θέση για κάποιον που χρειάζεται βοήθεια, ακόμα και αν δεν το αφορά άμεσα το ζήτημα. Συμπεριφερόμαστε στους άλλους όπως θα θέλαμε να μας συμπεριφερθούν.

Εκφοβισμός: Καλλιεργώντας στα παιδιά μας το ρόλο του σωστού θεατή

Διδάσκουμε την προσωπική δύναμη αλλά και του πλήθους

Μαθαίνουμε στο παιδί ότι αν εφαρμόζει αυτά που του μαθαίνουμε και τα μεταδίδει στους υπόλοιπους, η δύναμη αυξάνεται. Ο θύτης σε περιστατικά εκφοβισμού συνεχίζει τη δράση του σε μεγάλο βαθμό επειδή υπάρχει ανοχή και φόβος από το μεγαλύτερο μερίδιο του πλήθους. Όταν όμως υπάρχουν άτομα που τον αμφισβητούν ανοιχτά, οι άλλοι ακολουθούν και τελικά ο θύτης δεν έχει πλέον τη δύναμη που νόμιζε. Το αντίθετο του φόβου είναι το να αισθανόμαστε δυνατοί. Αν αρχίσει κάτι έστω ένας, οι άλλοι είναι πιο πιθανό να ακολουθήσουν, άρα μπορούμε να κάνουμε τη διαφορά και να σπάσουμε τον κύκλο.

Καλλιεργούμε την αίσθηση του δικαίου

Σίγουρα η ζωή δεν είναι δίκαιη γενικά από την άποψη του τι θα συμβεί στον καθένα, αλλά αυτό είναι μια μεγάλη και υποκειμενική κουβέντα. Όπως και να ‘χει, ενθαρρύνουμε τα παιδιά από μικρά να μη ανέχονται την αδικία γύρω τους χωρίς να αντιδρούν. Εάν δεν αντιδρούν όταν μία άδικη συμπεριφορά αφορά άλλους, σταδιακά μαθαίνουν να μην αντιδρούν ούτε και για τον εαυτό τους. Όλες οι μεγάλες αλλαγές στον κόσμο προς το καλύτερο (π.χ. νόμοι για την ελευθερία συγκεκριμένων ομάδων) ξεκίνησαν από τουλάχιστον ένα άτομο που κάποτε σκέφτηκε ότι η διάκριση προς τη συγκεκριμένη ομάδα δεν είναι δίκαιη. 

Εκφοβισμός: Καλλιεργώντας στα παιδιά μας το ρόλο του σωστού θεατή

Εκπαιδεύουμε τα παιδιά να δρουν κατάλληλα

Σε καμία περίπτωση δεν ενθαρρύνουμε τη βία ως απάντηση, και δε μιλάμε για μια ενστικτώδη αντίδραση άμυνας αλλά για την υιοθέτησή της γενικότερα. Αν βρεθούμε μπροστά σε ανάλογο περιστατικό, φροντίζουμε να γνωρίζουμε ποια άτομα θα μας δώσουν βοήθεια (π.χ. οι δάσκαλοι στο σχολείο) και τη ζητάμε άμεσα. Ο εκφοβισμός είναι ένα ζήτημα που μας αφορά όλους και καλό είναι να ξέρουμε πώς μπορούμε να αντιδρούμε σε τέτοιες περιπτώσεις. Έχουμε ευθύνη όλοι μαζί και ο καθένας ξεχωριστά.

Είναι λογικό να θέλουμε να προστατέψουμε το παιδί μας από άσχημα συμβάντα που συμβαίνουν γύρω μας, όμως ο τρόπος για αυτό είναι να του διδάξουμε να μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του και τους υπόλοιπους, και όχι απλώς να μην εμπλέκεται σε αυτά. Η κοινωνία που προκύπτει μέσα από τη νοοτροπία “κάνε τη δουλειά σου” είναι αυτή στην οποία θα ζουν τα παιδιά μας, αν δεν κάνουμε το βήμα προς την αλλαγή. Ακόμα και ένα μικρό βήμα από εμάς μπορεί να σημαίνει τα πάντα για κάποιον δίπλα μας που μπορεί να το χρειάζεται, επομένως φροντίζουμε να περνάμε ανελλιπώς στο παιδί μας την αξία της προσφοράς, της δικαιοσύνης και της συλλογικής ευθύνης. 

Κατερίνα Κακουλάκη

Κατερίνα Κακουλάκη

Σχολική/Εκπαιδευτική Ψυχολόγος

H Κατερίνα Κακουλάκη είναι Σχολική/Εκπαιδευτική Ψυχολόγος και ειδικευόμενη Συστημική/Οικογενειακή Ψυχοθεραπεύτρια. Είναι κάτοχος άδειας ασκήσεως επαγγέλματος σε Ελλάδα και Κύπρο, ενώ ο μεταπτυχιακός της τίτλος είναι αναγνωρισμένος από το Διεθνή Σύνδεσμο Σχολικής Ψυχολογίας (International School Psychology Association - ISPA). Στόχος της είναι η δημιουργία ενός υγιούς και υποστηρικτικού θεραπευτικού περιβάλλοντος που προάγει αποτελεσματικά την ασφάλεια αλλά και την εξέλιξη με βάση τη μοναδικότητα κάθε οικογένειας, μέσω επιστημονικά και εμπειρικά τεκμηριωμένων τεχνικών και αποτελεσματικής συνεργασίας με το σχολείο και την κοινότητα.

Διαβάστε περισσότερα

https://www.i-psyxologos.gr/sxolikos-ekfovismos/

https://www.mothersblog.gr/paidi/ekpaideysi/story/140066/o-rolos-ton-theaton-ston-sxoliko-ekfovismo

https://www.stopbullying.gr/antimetopisi/theates-sto-bullying/

https://www.psychologynow.gr/arthra-psyxologias/sxoleio/sxolikos-ekfovismos/26-scholikos-ekfobismos-bullying-mia-skliri-pragmatikotita-tis-marianthis-spurgiti.html