Μιλάμε καθημερινά για τη διατροφή μας, μιας και αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ύπαρξή μας. Πολύτιμες πληροφορίες μπορούμε να έχουμε κοιτάζοντας πίσω, αιώνες πίσω, στην Αρχαία Ελλάδα, για να θυμηθούμε δοκιμασμένες διατροφικές συνήθειες. 

Η διατροφή των Αρχαίων Ελλήνων

Τις διατροφικές συνήθειες των αρχαίων Ελλήνων χαρακτήριζε η λιτότητα. Παρουσιάζονταν έτσι και οι δύσκολες συνθήκες κάτω από τις οποίες διεξαγόταν η ελληνική γεωργική δραστηριότητα.

διατροφή των Αρχαίων Ελλήνων

Θεμέλιό τους, ήταν η λεγόμενη μεσογειακή τριάδα: σιτάρι, λάδι και κρασί.

Τα γεύματα στην Αρχαία Ελλάδα

Πρώτο γεύμα

Ξυπνούσαν με την ανατολή του ήλιου και έτρωγαν το πρώτο τους γεύμα που ονομαζόταν “ακράτισμα”. Ήταν κριθαρένιο ψωμί σε ανέρωτο κρασί. Οι πλούσιοι έτρωγαν σταρένιο ψωμί. Υπήρχε άμεση συσχέτιση διατροφής και οικονομικής κατάστασης της οικογένειας, επίσης συσχέτιση με τον τόπο, την ύπαιθρο ή αν κατοικούσαν κοντά στη θάλασσα.

Τα ξερά σύκα, καρύδια, αμύγδαλα, ελιές συνόδευαν το πρώτο τους γεύμα. Μερικές φορές περιορίζονταν στο ρόφημα που λέγονταν “κυκεών”, φτιαγμένο από μίγμα κρασιού, τριμμένου τυριού και κριθάλευρου αρωματισμένο με μέντα ή θυμάρι που τους πρόσφερε και θεραπευτικές ιδιότητες. Άλλο αγαπημένο τους ρόφημα ήταν ένα είδος υδρόμελου που το παρασκεύαζαν από χλιαρό νερό και μέλι.

διατροφή των Αρχαίων Ελλήνων

Μεσημεριανό & απογευματινό γεύμα στη διατροφή των Αρχαίων Ελλήνων

Το “άριστον” ήταν το απλό και γρήγορο γεύμα τους προς το μεσημέρι ή το απόγευμα. Απαρτίζονταν από ψάρι, όσπρια, μέχρι και από έναν εύκολο συνδυασμό τροφών όπως ψωμί, τυρί, ελιές, αυγά, ξηρούς καρπούς και φρούτα.

Το “εσπέρισμα” ήταν γεύμα επίσης γρήγορο και συνήθως το έτρωγαν πριν το βραδινό.

Το δείπνο

Βασικό γεύμα τους ήταν το βραδινό και λέγονταν “δείπνον”. Το  έτρωγαν μόνο μετά τη δύση του ηλίου!  Μάλιστα αυτό το γεύμα ήταν πολύ πλούσιο και συνοδευόταν και από επιδόρπια, τα λεγόμενα “τραγήματα”, που μπορεί να ήταν φρούτα φρέσκα ή ξηρά,  κυρίως σύκα, καρύδια, σταφύλια ή γλυκά με μέλι. Τα πουλερικά, το κρέας, το σέρβιραν στην αρχή του γεύματος, όπως και το κυνήγι (τσίχλες, ορτύκια και ελάφια). Μάλιστα για να είναι μαλακά τα κρέατα έκαναν ό,τι και εμείς σήμερα, δηλαδή τα μαρινάριζαν.
Άλλη μια αδυναμία τους ήταν τα θαλασσινά και τα όστρακα, ενώ από τα ψάρια  προτιμούσαν τις τσιπούρες, τα μπαρμπούνια και τις σαρδέλες.

Το κρασί το έπιναν μετά το φαγητό αραιωμένο με νερό, για να έχουν καθαρό μυαλό στη διάρκεια των συζητήσεων.

διατροφή των Αρχαίων Ελλήνων

Συνήθειες του οικοδεσπότη 

Στην ελληνική αρχαιότητα εκτός από το καθημερινό δείπνο (βραδινό γεύμα) υπήρχε και το δειπνούμενο γεύμα με φίλους ή γνωστούς που ονομάζονταν «συμπόσιο» ή «εστίαση» που σήμερα λέγεται συνεστίαση.

Στο δείπνο είχαν την ευκαιρία να έχουν φιλική συντροφιά, γιατί δεν τους άρεσε να τρώνε μόνοι τους.

Στη διάρκειά του ο οικοδεσπότης ήταν συνήθως ξαπλωμένος, ενώ η γυναίκα του καθόταν σε σκαμνί. Τα παιδιά εμφανίζονταν στα επιδόρπια, στέκονταν όρθια ή ανταποκρίνονταν ανάλογα με τις συνήθειες τις οικογένειας. Σε τραπέζια με καλεσμένους δεν παρευρίσκονταν.

Διαφορετικές κατηγορίες διατροφικών συνηθειών

Μέλανας Ζωμός

Υπήρχαν διαφορές στις διατροφικές συνήθειες των Ελλήνων από πόλη σε πόλη. Οι Αθηναίοι έτρωγαν στα σπίτια τους ή κάνοντας συμπόσια. Οι Σπαρτιάτες ήταν λιτοδίαιτοι, έτρωγαν όλοι μαζί σε κοινά συσσίτια. Επίσης έτρωγαν τον μέλανα ζωμό, ο οποίος ήταν φτιαγμένος από αίμα ζώου ανακατεμένος με ξύδι και βρασμένος με αλεύρι. Σε αντίθεση με τους προηγούμενους, οι Βοιωτοί και οι Θεσσαλοί ήταν καλοφαγάδες, γιατί κατοικούσαν σε εύφορες πεδιάδες.

διατροφή των Αρχαίων Ελλήνων

Η διατροφή των αθλητών

Η διατροφή των αρχαίων ολυμπιονικών και αθλητών, ήταν και αυτή διαφορετική από τη διατροφή των απλών πολιτών.  Οι προπονητές συνιστούσαν μια προκαθορισμένη διατροφή για να κατακτήσει κάποιος έναν ολυμπιακό τίτλο, όπως «να ακολουθεί ιδιαίτερη διατροφή, να μην τρώει επιδόρπια, να μην πίνει παγωμένο νερό και να μην καταναλώνει ποτήρια κρασιού όποτε του κάνει κέφι».  Οι αθλητές της κλασικής εποχής ακολουθούσαν δίαιτα στηριγμένη στις ξηρές τροφές (ξηροφαγία), όπως για παράδειγμα στα ξηρά σύκα, το τυρί και το ψωμί. Στη συνέχεια των χρόνων συμβούλευαν τους αθλητές να καταναλώνουν κρέας.

Πώς μαγείρευαν;

Τέλος, σε κάθε περίπτωση οι αρχαίοι ήταν λιτοδίαιτοι, κατανάλωναν μεν μια μεγάλη ποικιλία τροφών, αλλά σε πολύ μικρές ποσότητες.   Πάντως είχαν μεγάλη αγάπη στο ψωμί. Τηγάνι, όπως μπορείτε να φανταστείτε, δεν χρησιμοποιούσαν, οπότε τα περισσότερα φαγητά γίνονταν  ψητά στο φούρνο και  στη σούβλα, ή  βραστά με διάφορα λαχανικά και καρυκεύματα. Κάθε γεύμα φυσικά το συνόδευαν με κρασί -εκείνη την εποχή δεν υπήρχαν  άλλου  είδους αλκοολούχα ποτά- και φυσικά το ελαιόλαδο δεν έλειπε ποτέ από το τραπέζι, ειδικά των αρχαίων Αθηναίων που το θεωρούσαν δώρο της θεάς Αθηνάς στην πόλη τους.

Οι πληροφορίες έχουν συγκεντρωθεί από τον γιο μου Κωνσταντίνο Οικονομάκο για μια εργασία του στη Β΄ Γυμνασίου για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων. 

Βαλασία Τελιορίδου

Βαλασία Τελιορίδου

Συμβουλευτική-Προσωποκεντρική Ψυχοθεραπεία

Η Βαλασία Τελιορίδου έχοντας επαγγελματική εμπειρία τα τελευταία είκοσι πέντε χρόνια στο χώρο των πωλήσεων ανακάλυψε και γοητεύτηκε από τον κόσμο της ψυχολογίας. Στη προσπάθεια της να ανταποκριθεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο στις συναισθηματικές ανάγκες της οικογένειας της και τις δικές της, ήρθε σε επαφή με την Προσωποκεντρική Προσέγγιση. Είναι υποψήφια το 2021 για το Ευρωπαϊκό Πιστοποιητικό Ψυχοθεραπείας (ECP). Έχει παρακολουθήσει από το 2014 σειρά προγραμμάτων και σεμιναρίων σε θέματα Ψυχικής υγείας και Ψυχοθεραπείας σε κρατικούς και ιδιωτικούς φορείς και σε πανεπιστημιακές κλινικές. Είναι ενεργό μέλος της Πανελλήνιας Ένωσης Επαγγελματιών Προσωποκεντρικής & Βιωματικής Προσέγγισης (ΠΕΕΠΒΠ).

Διαβάστε περισσότερα

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%94%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%BF%CF%86%CE%AE_%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD_%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%B1%CE%AF%CE%B1_%CE%95%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1 

Το καθημερινό τραπέζι των αρχαίων Ελλήνων: http://nutritiouslife.gr/diatrofi-stin-archea-ellada/

Τα μυστικά της ευζωίας των αρχαίων Ελλήνων: ttps://www.penna.gr/prosopa/10179-ta-mystika-tis-evzoias-ton-arxaion-ellinon